Ngày 4/3, Reuters trích nguồn tin thân cận cho biết khoảng 9,5 triệu thùng dầu thô Nga đang ở trên các tàu gần vùng biển của Ấn Độ và có thể cập cảng nước này trong vài tuần. Nguồn tin này không tiết lộ điểm đến ban đầu của lô hàng, nhưng cho biết phía Nga sẵn sàng chuyển hướng bán cho quốc gia Nam Á, để bù đắp ảnh hưởng từ nguồn cung Trung Đông gián đoạn.
Ấn Độ rất dễ tổn thương trước các cú sốc nguồn cung. Lượng dầu thô dự trữ của nước này chỉ đủ dùng trong 25 ngày. Tồn kho dầu diesel, xăng và khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) của các nhà máy lọc dầu cũng hạn chế. Một nguồn tin trong chính phủ Ấn Độ cho biết nước này đang tìm lựa chọn thay thế nếu xung đột Trung Đông kéo dài hơn 10-15 ngày.
Trên Financial Times, giới phân tích cũng cho rằng căng thẳng tại Trung Đông sẽ khiến Trung Quốc xích lại gần Nga hơn. Bắc Kinh có khả năng mất nguồn cung dầu Iran giá rẻ, đồng thời đối mặt thời kỳ gián đoạn dài hạn trên thị trường năng lượng.
Trung Quốc hiện là nước nhập khẩu dầu và khí đốt lớn nhất thế giới, với khoảng 13% dầu thô mua từ Iran. Gần 30% lượng dầu và 25% khí đốt nước này nhập khẩu phải đi qua eo biển Hormuz. Tuyến vận tải năng lượng huyết mạch toàn cầu hiện gần như đình trệ kể từ đợt tập kích của Mỹ và Israel vào Iran cuối tuần trước.
Một tàu dầu thả neo tại thành phố cảng Nakhodka (Nga) tháng 12/2022. Ảnh: Reuters
Giới quan sát nhận định việc gián đoạn nguồn cung dầu khí tại Trung Đông và giá năng lượng thế giới tăng mạnh vài ngày qua sẽ giúp Nga hưởng lợi đáng kể. AP cho biết giá dầu xuất khẩu của Moskva tăng từ dưới 40 USD mỗi thùng vào tháng 12/2025 lên mức 62 USD hiện tại, do lo ngại chiến sự và hoạt động hàng hải tại Vùng Vịnh đình trệ.
Dầu Nga hiện vẫn giao dịch với giá thấp hơn so với dầu Brent (84 USD). Tuy nhiên, giá loại này đã vượt mức 59 USD mỗi thùng mà Bộ Tài chính Nga giả định để tính toán kế hoạch ngân sách năm 2026. Nguồn thu thuế từ dầu và khí đốt chiếm tới 30% ngân sách nước này.
Ngoài ra, việc Qatar - nước cung cấp khí đốt lớn cho toàn cầu, ngừng sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) càng làm tăng cạnh tranh với các lô hàng còn lại, gồm nguồn cung từ Nga.
Tháng 1, nguồn thu từ dầu khí của Nga xuống thấp nhất 4 năm, ở mức 393 tỷ ruble (5 tỷ USD). Thâm hụt ngân sách tháng đầu năm lên kỷ lục 1.700 tỷ ruble (21,8 tỷ USD), theo số liệu của Bộ Tài chính Nga. Việc Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) siết hoạt động của "đội tàu bóng tối" cộng với giá năng lượng toàn cầu suy yếu buộc Nga phải giảm sâu chiết khấu giá dầu, khiến nguồn thu sụt giảm.
"Đội tàu bóng tối" là tàu chở dầu có chủ sở hữu không rõ ràng, được sử dụng để né các lệnh trừng phạt của phương Tây. Ấn Độ và Trung Quốc là các khách hàng lớn của dầu Nga kể từ xung đột với Ukraine năm 2022.
"Nga là bên hưởng lợi lớn từ biến động năng lượng liên quan đến xung đột. Giá dầu tăng đồng nghĩa nguồn thu của chính phủ lớn hơn", Simone Tagliapietra, chuyên gia năng lượng tại viện nghiên cứu Bruegel ở Brussels, cho biết.
Amena Bakr - nhà phân tích Trung Đông và OPEC+ tại hãng dữ liệu Kpler cũng nhận định "khi nguồn dầu Trung Đông đối mặt gián đoạn logistics, Ấn Độ và Trung Quốc đều có động lực lớn hơn để tăng phụ thuộc vào nguồn cung từ Nga".
Ngoài ra, giá khí đốt trong các hợp đồng tương lai tại châu Âu vài ngày qua cũng tăng vọt, làm dấy lên câu hỏi về kế hoạch chấm dứt nhập khẩu LNG Nga vào 2027 của EU. Việc này cũng khơi lại ký ức về cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022, sau khi Moskva cắt phần lớn nguồn cung khí đốt qua đường ống do xung đột với Ukraine.
Alexandra Prokopenko - chuyên gia về kinh tế Nga tại tổ chức nghiên cứu Carnegie Russia Eurasia Center (Đức) cho rằng tình hình phụ thuộc nhiều vào việc eo biển Hormuz đóng cửa trong bao lâu. Nếu xung đột nhanh chóng kết thúc, giá dầu Brent có thể quay về khoảng 65 USD một thùng. Vì thế, "đợt tăng ngắn hạn không làm thay đổi cơ bản bức tranh ngân sách của Nga", bà nói.
Với kịch bản trung gian, trong đó một phần hoạt động vận tải được nối lại và giá Brent ổn định quanh 80 USD, Moskva sẽ được "hỗ trợ tài khóa", tùy thuộc vào thời gian giá duy trì ở mức cao.
Trường hợp việc phong tỏa tại eo biển Hormuz kéo dài và các cuộc tấn công của Iran làm hư hại nhà máy lọc dầu, đường ống dẫn, giá có thể lên tới 108 USD một thùng. Khi đó, hệ quả là lạm phát tăng nhanh và châu Âu đứng trước bờ vực suy thoái. "Kịch bản này sẽ mang lại nguồn thu lớn nhất cho Nga", Prokopenko dự báo.
Với LNG, nếu nguồn cung từ Vùng Vịnh gián đoạn vài tuần, nhiều nước châu Âu có thể kêu gọi tạm dừng kế hoạch cấm mua mới khí đốt từ Nga sau ngày 25/4, Chris Weafer - CEO hãng tư vấn Macro-Advisory Ltd cho biết.
"Liên minh châu Âu rất có thể phải cân nhắc nới lỏng kế hoạch cấm hoàn toàn nhập khẩu dầu và khí đốt từ Moskva. Những nước như Hungary, Slovakia và các quốc gia vốn là khách hàng lớn của LNG Nga sẽ thúc đẩy việc xem xét lại quyết định này", ông nói.
Dù kịch bản nào xảy ra, "ngân sách Nga trong tháng 3 vẫn có kết quả tốt", Weafer nói. Mức chiết khấu với dầu Nga đang giảm và "có nhiều người sẵn sàng mua dầu và các sản phẩm từ dầu của nước này".
Phát biểu trên truyền hình ngày 4/3, Tổng thống Nga Vladimir Putin khẳng định "những gì diễn ra trên thị trường châu Âu hiện nay là hệ quả từ chính sách sai lầm của các chính phủ trong lĩnh vực năng lượng". Cùng ngày, Phó thủ tướng Nga Alexander Novak cho biết dầu Nga "đang có nhu cầu cao" và họ sẵn sàng tăng nguồn cung cho Trung Quốc, Ấn Độ, theo hãng tin Tass.
Theo Tagliapietra, mỗi tháng Bỉ, Pháp, Hà Lan và Tây Ban Nha vẫn nhập 2 tỷ m3 LNG, riêng Hungary mua khoảng 2 tỷ m3 từ Nga qua đường ống Turkstream dưới Biển Đen. Tổng cộng, con số này có thể lên tới 48 tỷ m3 năm nay, tương đương 15% nhu cầu khí đốt của châu Âu.
"Lượng khí đốt này không dễ thay thế nếu thị trường LNG trở nên thắt chặt hơn do Qatar tiếp tục dừng sản xuất", ông kết luận.
Hà Thu (theo AP, Reuters)
