Vừa qua, mạng xã hội Trung Quốc dậy sóng khi một phim cực ngắn AI sử dụng gương mặt Dương Tử. Ở tập 14 của bộ phim Sau khi sống lại, ta trở thành vợ của hộ thần, trong đó nhân vật nữ được cho là mang khuôn mặt giống với nữ diễn viên nổi tiếng Dương Tử.
Gương mặt của Dương Tử trong bộ phim ngắn do AI tổng hợp. (Ảnh: Weibo)
Ngay trong ngày, công ty quản lý của Dương Tử đã phát đi thông báo chính thức, khẳng định: một số tác phẩm đã “tự ý sử dụng công nghệ hoán đổi khuôn mặt, dùng công nghệ deepfake để tạo và phát tán nội dung có chứa hình ảnh của nghệ sĩ mà chưa được cấp phép”. Đại diện studio nhấn mạnh hành vi này “xâm phạm nghiêm trọng quyền và lợi ích hợp pháp” của nữ diễn viên. Không dừng lại ở tuyên bố, phía Dương Tử cho biết đã ủy quyền luật sư thu thập chứng cứ, đồng thời sẽ tiến hành các bước pháp lý để “truy cứu trách nhiệm đến cùng”. Động thái nhanh chóng và cứng rắn này được xem là tín hiệu rõ ràng cho thấy giới nghệ sĩ đang ngày càng quyết liệt trước làn sóng xâm phạm hình ảnh bằng công nghệ AI.
Bộ phim tái hiện y hệt nữ diễn viên. (Ảnh: Weibo)
Hiện tại, video gây tranh cãi đã bị gỡ khỏi nền tảng. Tuy nhiên, câu chuyện không dừng lại ở một trường hợp cá biệt, mà phản ánh một xu hướng đáng lo ngại: AI đang trở thành công cụ “tái tạo” gương mặt người nổi tiếng mà không cần sự đồng ý.
Từ đầu năm 2026, thị trường phim ngắn AI tại Trung Quốc bùng nổ mạnh mẽ. Với chi phí thấp, không cần diễn viên thật hay lịch trình quay phức tạp, các nhà sản xuất có thể tạo ra hàng loạt nội dung chỉ bằng thuật toán. Nhưng chính sự “dễ dãi” này lại kéo theo những hệ lụy pháp lý chưa từng có. Gần đây nhất là diễn viên, ca sĩ Tiêu Chiến cũng liên tục bị ảnh hưởng hình tượng do bị các công ty sản xuất phim cực ngắn AI Kinh hoa phong vân, Thanh hoan vũ, Huyền thoại Tây Tạng... sử dụng trái phép khuôn mặt.
Một trong những vấn đề gây tranh cãi nhất là hiện tượng “AI digital artist” - nghệ sĩ số có ngoại hình giống người thật. Gần đây, một công ty truyền thông tại Thượng Hải công bố ký hợp đồng với hai “diễn viên AI”, ngay lập tức vấp phải phản ứng trái chiều. Nhiều ý kiến cho rằng các nhân vật này có gương mặt “lai ghép”, mang nét của nhiều ngôi sao nổi tiếng.
Theo các chuyên gia pháp lý, việc xác định xâm phạm quyền chân dung không chỉ dựa trên mức độ giống hay khác, mà còn phụ thuộc vào khả năng nhận diện. Nếu công chúng có thể liên hệ hình ảnh AI với một cá nhân cụ thể, thì nguy cơ vi phạm là hoàn toàn có cơ sở.
Điều đáng nói là công nghệ AI hiện nay không chỉ đơn thuần “dán” khuôn mặt lên video, mà còn có thể “cắt ghép” từ nhiều nguồn dữ liệu khác nhau. Trong trường hợp gây tranh cãi liên quan đến Dương Tử, nhân vật trong phim có biểu cảm thay đổi bất thường: lúc giống hoàn toàn nữ diễn viên, lúc lại pha trộn với các gương mặt khác, tạo cảm giác biến hình khó lý giải. Giới chuyên môn gọi đây là hiện tượng khuôn mặt chắp vá - sản phẩm của việc thu thập dữ liệu hình ảnh từ nhiều nguồn không xác định. Điều này không chỉ xâm phạm quyền của nghệ sĩ mà còn đặt ra nguy cơ với cả người dùng bình thường, khi hình ảnh cá nhân có thể bị khai thác mà không hay biết.
Tiêu Chiến bị ghép mặt trái phép vào nhiều phim cực ngắn AI khác nhau. (Ảnh: Weibo)
Theo quy định trong Bộ luật Dân sự Trung Quốc, mọi cá nhân đều có quyền đối với hình ảnh của mình. Việc sử dụng, công bố hay tạo ra sản phẩm dựa trên hình ảnh đó mà không được đồng ý đều có thể bị xử lý. Tuy nhiên, trong thực tế, chi phí vi phạm thấp nhưng chi phí bảo vệ quyền lại cao, khiến nhiều trường hợp bị bỏ qua.
Sự việc của Dương Tử, Tiêu Chiến một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo: công nghệ không thể đứng ngoài pháp luật. Khi AI ngày càng phát triển, việc thiết lập hệ thống cấp phép, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm pháp lý trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Một số chuyên gia đề xuất cần xây dựng nền tảng cấp quyền hình ảnh số, nơi cá nhân có thể cho phép hoặc từ chối việc sử dụng dữ liệu của mình. Đồng thời, các nền tảng phát hành nội dung cũng cần tăng cường kiểm duyệt, đặc biệt với các sản phẩm có yếu tố deepfake.
