Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) hôm 29/1 đưa tin, Tập đoàn Công nghệ và Khoa học Hàng không Vũ trụ Trung Quốc (CASC) cam kết "xây dựng hạ tầng kỹ thuật số thông minh công suất gigawatt ngoài không gian" trong vòng 5 năm tới. Các trung tâm dữ liệu mới dự kiến tích hợp năng lực điện toán đám mây, điện toán biên và thiết bị đầu cuối, đồng thời đạt được sự tích hợp sâu rộng về sức mạnh tính toán, dung lượng lưu trữ và băng thông truyền tải, cho phép xử lý hiệu quả dữ liệu từ Trái Đất.
MInh họa mạng lưới vệ tinh hoạt động ngoài không gian. Ảnh: Design Boom/Gemini
Reuters đánh giá, động thái này đặt ra thách thức cạnh tranh với kế hoạch của Elon Musk. SpaceX, công ty hàng không vũ trụ Mỹ do Musk sáng lập, muốn dùng số tiền thu được từ đợt IPO dự kiến trị giá 25 tỷ USD năm nay để phát triển trung tâm dữ liệu AI trên quỹ đạo, qua đó giải quyết những hạn chế về năng lượng dưới Trái Đất.
Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) diễn ra ở Davos (Thụy Sĩ) tuần trước, Musk cho biết SpaceX sẽ phóng trung tâm dữ liệu AI chạy bằng năng lượng mặt trời trong vòng hai đến ba năm tới lên không gian, khẳng định đây là nơi có chi phí thấp nhất để vận hành AI. Theo tỷ phú này, đặt pin mặt trời trên quỹ đạo có thể tạo ra lượng điện gấp 5 lần so với dưới mặt đất.
Theo tài liệu về chính sách của CASC tháng trước, Trung Quốc cũng dự định chuyển "gánh nặng" năng lượng của việc vận hành AI lên quỹ đạo, sử dụng các trung tâm điện mặt trời công suất gigawatt để tạo ra "Đám mây không gian" quy mô công nghiệp vào năm 2030. Tài liệu này xác định việc tích hợp điện mặt trời vũ trụ với điện toán AI là mục tiêu quan trọng trong Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của Trung Quốc (giai đoạn 2026-2030).
Musk cũng được cho là chuẩn bị hợp nhất SpaceX vào công ty trí tuệ nhân tạo xAI hoặc hãng xe Tesla. Theo Reuters, SpaceX có thể sáp nhập vào xAI trước khi tiến hành IPO, gom các sản phẩm như chatbot Grok, mạng xã hội X, vệ tinh Starlink và tên lửa SpaceX về dưới một tập đoàn. Động thái này có thể tạo động lực mới cho kế hoạch xây trung tâm dữ liệu ngoài vũ trụ.
Ngoài SpaceX, công ty hàng không vũ trụ Blue Origin của tỷ phú Jeff Bezos cũng đang phát triển công nghệ cho các trung tâm dữ liệu AI trên quỹ đạo. Bezos dự đoán chúng có thể "đánh bại" những cơ sở dưới Trái Đất về mặt chi phí trong vòng 10-20 năm nhờ khai thác năng lượng mặt trời liên tục và tỏa nhiệt trực tiếp ra không gian.
Trung tâm dữ liệu không gian có thể gồm nhiều vệ tinh kết nối với nhau để xử lý nhu cầu tính toán khổng lồ của mô hình AI, ví dụ Grok hay ChatGPT, trong bối cảnh trung tâm dưới Trái Đất tiêu thụ quá nhiều năng lượng và chi phí vận hành ngày càng cao. Những người ủng hộ cho rằng xây trung tâm phía trên khí quyển cho phép khai thác năng lượng mặt trời gần như liên tục, đồng thời loại bỏ gánh nặng làm mát vốn chiếm phần lớn chi phí của các cơ sở mặt đất.
Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo, cần nhiều năm nữa ý tưởng này mới có thể thương mại hóa, viện dẫn rủi ro từ rác vũ trụ, bức xạ vũ trụ, khó khăn về bảo trì và chi phí phóng. Ngân hàng Deutsche Bank dự kiến những đợt triển khai quy mô nhỏ đầu tiên có thể diễn ra năm 2027-2028, giúp thử nghiệm cả về công nghệ lẫn chi phí. Nếu thành công, các hệ thống lớn hơn, gồm hàng trăm hoặc hàng nghìn vệ tinh, có thể xuất hiện vào những năm 2030.
Thu Thảo (Theo Reuters, CCTV)
