Robot hình người Trung Quốc và cuộc chiến vươn ra toàn cầu

Trong năm 2025, Trung Quốc được đánh giá gặt hái thành công lớn từ robot hình người khi những cỗ máy lần lượt tiến ra đời thực. "Ở giai đoạn đầu này, các công ty Trung Quốc đang vượt trội so với đối thủ Mỹ cả về tốc độ và sản lượng", Selina Xu, người phụ trách chính sách về Trung Quốc và AI tại văn phòng đại diện và điều phối hoạt động đầu tư, từ thiện và chính sách, cựu CEO và chủ tịch Google Eric Schmidt (Office of Eric Schmidt), nói với TechCrunch.

Theo Xu, Trung Quốc nắm lợi thế lớn nhờ chuỗi cung ứng phần cứng phần lớn được xây dựng thông qua lĩnh vực xe điện, từ cảm biến đến pin, cùng nền tảng sản xuất mạnh nhất thế giới. Lợi thế này cho phép các công ty đi nhanh hơn nhiều so với đối thủ phương Tây.

Bên cạnh đó, công nghệ robot được coi là ưu tiên hàng đầu trong kế hoạch "Made in China 2025" Trung Quốc khởi xướng cách đây hơn một thập kỷ. Dù ban đầu tập trung vào tự động hóa, nước này nhanh chóng chuyển sang robot hình người khi nhận thấy tiềm năng và những tiến bộ của AI đa phương thức -loại trí tuệ nhân tạo tích hợp trong các cỗ máy tự động, có thể hoạt động trong thế giới thực.

Kết quả là, robot hình người Trung Quốc đã có những đội quân hùng hậu. Theo dữ liệu Forbes công bố hồi tháng 1, có 13.317 robot hình người xuất xưởng trên toàn cầu, với 5 vị trí dẫn đầu đều đến từ Trung Quốc gồm Agibot (5.168), Unitree (4.200), UBTech (1.000), Leju Robotics (500) hay Engine AI (400). Con số này được dự đoán tăng mạnh năm nay.

Không chỉ về số lượng, robot hình người Trung Quốc hiện được đánh giá có chất lượng vượt trội so với phần còn lại. Theo Viện Nghiên cứu Ôtô Gasgoo (Trung Quốc), độ hoàn thiện đến từ linh kiện cốt lõi, máy móc hoàn chỉnh cho đến giải pháp phần mềm dựa trên kịch bản, thậm chí cả triển khai mạng lưới nghiên cứu và phát triển cũng như dịch vụ tại địa phương.

Robot nguồn mở Tianghong, được phát triển bởi Trung tâm Đổi mới Robot Hình người Bắc Kinh. Ảnh: Global Times

Tiến ra toàn cầu

Ngày 9/2, tại trụ sở Liên Hợp Quốc, buổi lễ đón Tết Nguyên đán đã chào đón nhóm "khách mời" đặc biệt. Đội robot gồm ba thành viên Yuanzheng A2, Lingxi X2 và Kuto D1 từ Agibot có màn "ra mắt ngoại giao" ấn tượng trước 13 đại diện Liên Hợp Quốc, các đại diện thường trực từ hơn 120 quốc gia và hơn 500 khách mời.

Theo Gasgoo, đây được xem là khoảnh khắc nổi bật ngay đầu năm đối với lĩnh vực robot hình người của Trung Quốc, khi lần đầu một robot hình người xuất hiện tại phòng họp của tổ chức liên chính phủ lớn nhất thế giới. Nó cũng đánh dấu việc một công ty nội địa thể hiện năng lực công nghệ hàng đầu, đồng thời cho thấy lập trường chủ động hội nhập vào chuỗi cung ứng toàn cầu và tham gia hợp tác quốc tế.

Thực tế, các hãng robot hình người Trung Quốc đã tích cực hoạt động tại thị trường nước ngoài từ năm ngoái, nhưng được đánh giá riêng lẻ, chưa thực sự bùng nổ. Kể từ đầu năm nay, mọi thứ dường như sôi động hơn hẳn.

Agibot có nhiều hoạt động nhất kể từ đầu năm. Giữa tháng 1, hãng khai trương trung tâm trải nghiệm robot hình người đầu tiên ở nước ngoài tại Malaysia. Cuối tháng đó, công ty tiếp tục ra mắt giải pháp của mình ở Milan (Italy), đánh dấu việc gia nhập thị trường châu Âu. Ngày 24/2, nhà sản xuất robot này tuyên bố gia nhập thị trường Đức, ký thỏa thuận hợp tác chiến lược với Minth Group để cùng nhau mở rộng hoạt động tại EU. Tại 10 thị trường đầu tiên, công ty áp dụng mô hình hợp tác liên doanh, phân phối, trung tâm trải nghiệm, cho thuê và thương mại điện tử, kết hợp bốn năng lực cốt lõi gồm thực hiện đơn hàng và hậu mãi, giải pháp theo kịch bản, tiếp thị thương hiệu và hỗ trợ đối tác.

Trong khi đó, Songyan Dynamics (hay Noetix Robotics) tuyên bố sẽ tập trung vào 5 khu vực trọng điểm trong năm nay gồm Bắc Mỹ, Trung Đông, châu Âu, Đông Nam Á, Nhật Bản và Hàn Quốc. Công ty đặt mục tiêu mở rộng quy mô hàng nghìn sản phẩm vào quý II/2026, hiện xây dựng hệ thống hoạch định nguồn lực và điều hành sản xuất (ERP+MES) phục vụ báo giá và cung ứng sản xuất ở nước ngoài, đáp ứng nhu cầu và đảm bảo dịch vụ hậu mãi đầy đủ ở những nơi hiện diện.

Unitree Robotics thậm chí từng vạch kế hoạch mở rộng toàn cầu từ năm 2018. Nói với China Daily cuối năm ngoái, nhà sáng lập kiêm CEO Wang Xingxing cho biết hoạt động kinh doanh ở nước ngoài sẽ chiếm khoảng 50% doanh thu hàng năm, dù không nêu chi tiết mốc thời gian.

Magic Atom cũng thành lập các đội ngũ R&D, khu trưng bày sản phẩm và giao hàng tại 27 quốc gia, vùng lãnh thổ. "Chúng tôi định vị mình là một thương hiệu toàn cầu, đặt mục tiêu chiếm 17% doanh thu toàn cầu trong tương lai", Gu Shitao, đồng sáng lập Magic Atom, cho biết.

Động lực thúc đẩy

Theo CEO Gasgoo Zhou Xiaoying, sẽ phù hợp hơn nếu nói năm 2025 là "năm đầu tiên sản xuất hàng loạt" của robot hình người Trung Quốc thay vì "năm đầu tiên xuất khẩu". Tuy nhiên, lĩnh vực này đang chuyển từ "bán sản phẩm" sang "bám rễ" ở nước ngoài, khi hàng loạt đơn vị như, Unitree, Agibot, UBTech, Accelerated Evolution, YouIBot, Keenon Robotics... tích cực mở rộng bên ngoài biên giới.

Giới chuyên gia đánh giá, ưu thế chuỗi cung ứng đang giúp các công ty Trung Quốc đưa robot hình người ra thế giới thực nhanh hơn đối thủ phương Tây. Dữ liệu từ Gasgoo cho thấy, tỷ lệ nội địa hóa linh kiện cốt lõi cho robot hình người Trung Quốc như bộ điều khiển, pin, các bộ phận cấu trúc... đã vượt 50%.

Trong các lĩnh vực kỹ thuật trọng điểm như vitme bi (ball screw - một cơ cấu truyền động cơ khí chính xác có chức năng chuyển đổi chuyển động quay thành chuyển động tịnh tiến hiệu suất cao), động cơ servo, bộ mã hóa và bộ giảm tốc, dù tỷ lệ nội địa hóa thấp hơn, các doanh nghiệp trong nước bắt đầu đạt một số đột phá công nghệ và bước vào sản xuất hàng loạt, với tỷ lệ ngày càng được cải thiện, giúp chi phí linh kiện cũng thấp hơn.

Chẳng hạn, bàn tay khéo léo hiệu suất cao DexHand021 Pro của Lingqiao Intelligence cung cấp 22 bậc tự do có giá 14.000-28.000 USD, bằng 1/5 so với sản phẩm phương Tây. Một robot hình người Trung Quốc được chế tạo hoàn chỉnh cũng có giá chỉ bằng 50-70% so với sản phẩm tương đương của nước ngoài.

Cũng theo giới chuyên gia, xét từ góc độ phát triển doanh nghiệp, việc vươn ra thị trường toàn cầu là lựa chọn tất yếu đối với các công ty robot Trung Quốc ở giai đoạn phát triển nhất định. Một mặt, sau khi đã kiểm chứng công nghệ và mô hình kinh doanh trong nước, việc thâm nhập thị trường toàn cầu là chìa khóa tìm kiếm sự tăng trưởng. Mặt khác, cạnh tranh quốc tế thúc đẩy các công ty nhanh chóng cải tiến và phát triển công nghệ, đồng thời giúp xây dựng hình ảnh thương hiệu cao cấp Trung Quốc ra toàn cầu.

Ngoài ra, việc hàng trăm doanh nghiệp robot hình người Trung Quốc cạnh tranh khốc liệt ngay trong nước khiến họ phải tìm đến các thị trường rộng lớn hơn.

Loạt rào cản

Theo Interesting Engineering, không phủ nhận rằng robot hình người Trung Quốc đang ồ ạt tiến ra thế giới. Dù vậy, đằng sau sự sôi động này, vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Trong đó, việc tuân thủ các tiêu chuẩn ở thị trường sở tại là vấn đề đầu tiên.

Robot hình người hiện tích hợp rất nhiều cảm biến, pin, thuật toán AI... liên quan đến an toàn sản phẩm điện tử, luồng dữ liệu xuyên biên giới. Mỗi quốc gia và vùng lãnh thổ đều có quy định phức tạp và khác nhau, chẳng hạn Bắc Mỹ nhấn mạnh các tiêu chuẩn an toàn, trong khi châu Âu coi trọng bảo vệ môi trường và quyền riêng tư.

Một thách thức thậm chí còn khó khăn hơn đến từ cấp độ chính sách. Nhiều quốc gia chưa cho phép robot hình người can thiệp sâu vào chính phủ hoặc đời sống người dân. Cuối năm ngoái, Đạo luật Robot hình người năm 2025 (Humanoid Robot Act of 2025) được đề xuất tại Quốc hội Mỹ, kêu gọi cấm chính phủ liên bang mua sắm robot hình người AI từ thực thể ở các quốc gia cụ thể, gồm cả Trung Quốc. Đây cũng là lần đầu tiên Mỹ thảo luận riêng về robot hình người ở cấp độ lập pháp liên bang.

Nếu tuân thủ quy định là tấm vé vào cửa, bản địa hóa và lòng tin là rào cản tiếp theo quyết định mức độ thành công của các công ty robot hình người Trung Quốc. Theo Gasgoo, thử thách thực sự nằm ở việc xây dựng uy tín lâu dài và hệ thống dịch vụ ở thị trường bản địa.

"Không chỉ bán hàng đơn thuần, nó là một hành trình "thích nghi văn hóa" sâu sắc, đòi hỏi sự hiểu biết thấu đáo về truyền thống văn hóa, thói quen tiêu dùng, thậm chí cả các chi tiết pháp lý của thị trường mục tiêu để xây dựng nền tảng tin cậy vững chắc", Xiaoying của Gasgoo nói.

Điểm tiếp theo liên quan đến dịch vụ hậu mãi. Robot hình người thường đòi hỏi sự thích ứng và gỡ lỗi chuyên sâu. Đội ngũ dịch vụ tại Trung Quốc có thể gặp khó khăn trong việc phản hồi nhanh chóng nếu khách hàng của họ ở quốc gia khác. Theo công ty tư vấn Interact Analysis, các nhà sản xuất Trung Quốc cần khẩn trương tăng cường dịch vụ "hỗ trợ tại chỗ" ở thị trường châu Âu và Mỹ nếu muốn kinh doanh lâu dài.

Hiện tại, robot hình người được bán ra chủ yếu vẫn tập trung vào nghiên cứu, giáo dục, giải trí và một số ứng dụng cho tuần tra an ninh, chưa có sự thâm nhập quy mô lớn trong các kịch bản phức tạp như sản xuất công nghiệp hoặc dịch vụ gia đình. Điều này khiến chúng chỉ là "mặt hàng bán lẻ" thay vì được mua số lượng lớn, theo Robot Report.

Ngoài ra, trang này cho rằng so với xe điện thông minh, robot hình người đối mặt với những yêu cầu cao hơn về trách nhiệm an toàn, tuân thủ dữ liệu và tính ổn định hoạt động. Khách hàng cũng có xu hướng ưu tiên "khả năng điều khiển và độ tin cậy", bảo vệ dữ liệu riêng tư cao hơn nhiều so với "hiệu suất hàng đầu".

Theo Gasgoo, làn sóng mở rộng robot hình người năm 2026 về bản chất là một "lễ trưởng thành" đối với ngành công nghiệp robot hình người của Trung Quốc. Chỉ khi vượt qua bốn "cánh cửa" gồm tuân thủ quy định, dịch vụ, công nghệ và hệ sinh thái, các công ty robot Trung Quốc mới thực sự có thể phát triển thành "người định hình".

"Đây không chỉ là một hành trình thương mại, mà còn là sự xung đột và hội nhập sâu sắc giữa ngành sản xuất thông minh Trung Quốc và các quy tắc toàn cầu", Xiaoying nói thêm.

Bảo Lâm tổng hợp