Học sinh bỏ học sau Tết và nỗi buồn của giáo viên

Nhiều chỗ ngồi còn trống

Sau kỳ nghỉ, em không trở lại lớp. Người chồng mới cưới của P. cũng là học sinh lớp 11 cùng trường. Cả hai được cho là đang tính vào Nam làm việc.

"Nhà em ở bản Hợp Thành, cách trường khoảng 30km. Tôi vẫn chưa liên lạc được. Bố mẹ em cũng không gọi được điện thoại", cô Nguyễn Thị Thanh, giáo viên chủ nhiệm lớp 10C3, nói với giọng tiếc nuối.

P. nhỏ nhất lớp, hiền, ít nói. Cô giáo từng nghĩ cô học trò ấy sẽ cố gắng hết cấp III. Nhưng sau Tết, câu chuyện "lấy vợ, lấy chồng" lại lặp lại với không ít học sinh người Mông ở vùng cao.

Một số nơi Nghệ An có tình trạng nhiều học sinh nghỉ học sau Tết.

Sau kỳ nghỉ Tết năm nay, riêng lớp 10C3 có 8 học sinh chưa trở lại trường. Giáo viên đã vận động được 5 em quay lại. Ba trường hợp còn lại vẫn bặt tin.

Trường THPT Tương Dương 1 có hơn 1.200 học sinh. Ngày đầu tiên sau Tết, toàn trường có hơn 100 em chưa đến lớp. Những ngày sau, sĩ số tăng dần nhưng nỗi lo bỏ học vẫn hiện hữu.

Lý do nghỉ học rất đa dạng, ốm, ở nhà làm lễ, chưa có thuyền qua lòng hồ. Cá biệt có trường hợp lấy chồng, có em thông báo xin nghỉ hẳn. Một số em nghỉ "không lý do" được giáo viên phỏng đoán đã vào Nam làm công nhân.

"Năm học trước, trường có khoảng 40 học sinh bỏ học giữa chừng. Chúng tôi hi vọng năm nay con số này không tăng", ông Lê Ngọc Hưng, hiệu trưởng nhà trường, nói. Theo ông Hưng, phần lớn học sinh bỏ học thuộc nhóm học lực yếu, trung bình. Sau Tết, nhiều anh chị đi làm xa về có tiền, có điện thoại mới. Không ít em bắt đầu muốn đi làm sớm để có thu nhập.

Đến từng nhà, gặp từng học sinh, kết nối với các trưởng bản, đề nghị chính quyền cũng vào cuộc...là các giải pháp đang được nhiều trường học ở Nghệ An thực hiện sau Tết.

Cả tuần nay, sau khi kết thúc tiết học buổi sáng và ăn vội bữa cơm, cô Nguyễn Thị Kim Dung, hiệu trưởng Trường THCS Xá Lượng cùng giáo viên chia nhau vào hai bản Na Bè và Hợp Thành vận động học sinh trở lại trường. Quãng đường gần 20km, nhiều đoạn vẫn còn sạt lở sau mưa bão năm 2025. Nhưng điều khiến các thầy cô lo lắng hơn cả là danh sách 19 học sinh chưa trở lại lớp khi học kỳ II đã trôi qua hơn một tháng.

Suốt một buổi chiều trèo đèo, lội suối, gõ cửa từng nhà, kết quả mang về chỉ là 3 em đồng ý quay lại trường. "Có trường hợp bố mẹ cũng không biết con đi đâu từ mồng 1 Tết", cô Dung kể. Có em mới học lớp 6 nhưng nhất quyết không chịu đi học. Gia đình và thầy cô khuyên mãi vẫn không lay chuyển.

Na Bè và Hợp Thành là hai bản xa nhất xã, chủ yếu là người Khơ Mú và Mông. Dù không phải trường bán trú chính thức, Trường THCS Xá Lượng vẫn tổ chức bán trú cho học sinh hai bản vì đường xa cách trở. Các em được hỗ trợ ăn ở, nhưng tình trạng nghỉ học sau Tết vẫn lặp lại hằng năm.

"Phụ huynh hơn một nửa đi làm ăn xa, để con cho ông bà. Có em bố mẹ bỏ đi từ nhỏ. Khi bạn bè rủ rê đi làm, các em dễ dàng bỏ học. Có phụ huynh cũng buông xuôi", cô Dung nói.

Làm gì để ngăn học sinh bỏ học sau Tết?

Tại Trường PTDTBT THCS Nậm Cắn, nhiều ngày sau Tết vẫn còn 12 học sinh chưa trở lại lớp. Trong đó có hai nữ sinh lớp 8 và lớp 9 được nhà trường xác định có nguy cơ bỏ học vì yêu sớm.

"Cả hai đều là người Mông. Chúng tôi đang vận động gia đình và bản làng cùng vào cuộc", ông Đinh Tiến Hoàng, hiệu trưởng nhà trường, cho biết.

Việc vận động học sinh đến trường vẫn còn muôn vàn khó khăn và tình trạng học sinh bỏ học sau mỗi kỳ nghỉ Tết vẫn chưa thể chấm dứt.

Theo ông Hoàng, nhiều năm công tác ở vùng cao cho thấy sau Tết là thời điểm nhạy cảm nhất. Một số dân tộc vẫn còn tập tục bắt vợ vào dịp xuân. Bên cạnh đó, Tết là lúc gia đình đoàn tụ, nhiều em xin ở lại lâu hơn, dần dần mất nhịp học tập.

"Thường phải qua rằm tháng Giêng mới ổn định được sĩ số", ông nói.

Tại Trường PTDTBT THCS Yên Tĩnh, sau buổi học đầu năm vẫn còn hơn 10 học sinh vắng mặt. Ban giám hiệu phân công giáo viên chủ nhiệm liên lạc từng gia đình, rà soát hoàn cảnh, thậm chí nhờ trưởng bản và chính quyền hỗ trợ.

Trước kỳ nghỉ, nhà trường đã chủ động theo dõi các trường hợp có nguy cơ bỏ học, nhắc nhở phụ huynh, tặng quà Tết cho học sinh khó khăn và vận động các em ở lại ký túc xá. Nhưng nỗ lực ấy vẫn chưa đủ để chặn đứng hoàn toàn dòng chảy bỏ học sau mỗi mùa xuân.

Nghệ An đã có 8 trường phổ thông dân tộc nội trú, 84 trường phổ thông dân tộc bán trú ở cả ba cấp học nên nhờ đó điều kiện dạy học, ăn ở của học sinh vùng sâu, vùng xa đã được cải thiện.

Câu chuyện học sinh nghỉ học sau Tết không mới ở Nghệ An, đặc biệt tại các huyện miền núi cao và vùng khó khăn. Trước thực trạng này, Sở Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các trường rà soát học sinh có nguy cơ bỏ học, phân loại và có biện pháp phù hợp, không để học sinh phải nghỉ vì hoàn cảnh.

Toàn tỉnh hiện có 8 trường phổ thông dân tộc nội trú và 84 trường phổ thông dân tộc bán trú ở cả ba cấp học. Điều kiện ăn ở, học tập đã được cải thiện đáng kể so với trước đây.

Nhờ đó, tình trạng bỏ học đã giảm so với nhiều năm trước. Nhưng để "giữ chân" học trò vùng cao sau Tết vẫn là cuộc đua không tiếng trống.

Bởi phía sau mỗi quyết định nghỉ học không chỉ là một kỳ nghỉ kéo dài, mà là câu chuyện của nghèo khó, phong tục, di cư lao động và cả những lựa chọn tuổi mới lớn. Ở những bản làng xa xôi, khi mùa xuân qua đi, các thầy cô lại lặng lẽ vào bản, gõ từng cánh cửa thuyết phục một học trò quay lại lớp học.

Và có những em đã trở lại. Nhưng cũng có những em, như P., có lẽ sẽ không còn ngồi trong lớp 10C3 nữa.