Thông tin từ Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế), phòng chức năng sẽ rà soát lại dữ liệu cấp phép đăng ký thuốc, để xác định thuốc diệt tủy răng có chứa arsen có được cấp phép hay không, nếu có hiện có còn hiệu lực hay không. Còn Cục Hạ tầng và thiết y tế qua rà soát "không có thiết bị y tế ngành nha sử dụng arsen", nhưng đơn vị này chưa có thông tin chính thức về việc có hay không vật tư y tế, vật liệu y tế dùng trong nha khoa chứa arsen đã được cấp phép.
Việc rà soát được thực hiện sau khi cơ quan công an vừa triệt phá đường dây sản xuất, mua bán trái phép chất Arsenic trioxide (thạch tín trắng), được sản xuất thủ công, bán cho nhiều cơ sở nha khoa. Giới chuyên môn lo ngại thuốc diệt tủy trong nha khoa chứa thạch tín có thể gây hại cho sức khỏe, nếu không kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng.
Bác sĩ kiểm tra răng cho một bệnh nhân. Ảnh: Nguyễn Thu
Ths.BS Dương Minh Tùng, chuyên gia Phẫu thuật Chỉnh hàm và Cấy ghép Implant, Nha khoa Platinum Dental, cho hay thạch tín từng được dùng trong "thuốc diệt tủy" từ thời nha khoa còn rất thô sơ, quy trình nội nha chưa hoàn thiện và việc kiểm soát đau còn hạn chế. Mục đích của thuốc diệt tủy khi đó là giảm đau bằng cách làm mô tủy hoại tử từ từ. Nhờ tủy mất cảm giác, lần hẹn sau bác sĩ mở miếng trám ở lần trước để lấy tủy sẽ "dễ" hơn, bệnh nhân đỡ phải chịu cảm giác đau dữ dội khi thao tác trực tiếp lên tủy sống, tương tự trường hợp răng đã chết tủy lâu ngày.
Thuốc diệt tủy khi đó có thành phần là arsenic trioxide (As₂O₃) – một chất độc có khả năng gây độc tế bào. Khi đặt vào buồng tủy, thạch tín khiến mô tủy bị tổn thương dần và hoại tử, đồng thời có thể làm co mạch, giảm tưới máu, khiến tủy mất nuôi dưỡng và chết đi. Ở mức tế bào, nó làm rối loạn các quá trình chuyển hóa năng lượng (gây đứt chuỗi tạo năng lượng của tế bào), khiến tế bào không còn hoạt động và chết. Khi mô tủy hoại tử, các thụ thể thần kinh trong tủy cũng bị phá hủy nên cảm giác đau giảm hoặc mất.
Song, cơ chế này nguy hiểm ở chỗ thạch tín không có tính chọn lọc, nó không chỉ tác động lên mô tủy mà có thể gây độc lên tất cả mô sống xung quanh. Nếu răng có nứt kẽ, miếng trám tạm không kín, thuốc rò rỉ ra ngoài, hoặc bệnh nhân để thuốc quá lâu, chất độc có thể lan qua vùng quanh chóp và mô miệng, dẫn đến các biến chứng nặng như loét niêm mạc, hoại tử nướu, hoại tử xương, viêm mô tế bào, đau kéo dài, lung lay răng... Trường hợp để quá lâu hoặc hấp thu qua mô, thạch tín còn có thể thấm vào máu, dẫn đến nhiễm độc toàn thân. Vì vậy, dù có thể làm chết tủy, phương pháp này tiềm ẩn rủi ro cao và không còn phù hợp trong điều trị tủy chuẩn hiện nay.
"Ngày nay, khi gây tê, vô trùng và kỹ thuật nội nha đã phát triển, phương pháp này không còn phù hợp về mặt an toàn và đã được loại bỏ ở điều trị chuẩn", bác sĩ Tùng nói.
Tuy nhiên, thực tế lâm sàng, vẫn có thể gặp trường hợp dùng thạch tín, thường là các ca điều trị từ trước đây hoặc ở nơi làm không chuẩn. Những tình huống bác sĩ hay thấy là bệnh nhân từng "đặt thuốc rồi hẹn lại", sau đó có thể gặp biến chứng như đau dai dẳng, nướu kích ứng/loét, hoặc tổn thương mô quanh răng do rò thuốc. Khi gặp các ca này, bác sĩ sẽ cần khám kỹ và chụp phim để đánh giá mức độ ảnh hưởng rồi mới lên hướng xử lý phù hợp.
Lý do một vài nơi vẫn còn dùng "thuốc diệt tủy" thường xuất phát từ thói quen cũ hoặc cách làm thiếu chuẩn, họ muốn "đỡ phải thao tác trên tủy sống" ngay hôm đó. Nhưng so với nội nha hiện đại, thạch tín thua kém gần như mọi mặt. Chỉ cần gây tê tốt, bệnh nhân tê rất nhanh (thường vài phút là có thể làm), bác sĩ có thể điều trị ngay trong buổi và sau đó bệnh nhân hồi phục bình thường. Trong khi đó, dùng thạch tín thì không thể điều trị liền, thường phải chờ 1 - 3 ngày, bệnh nhân vẫn có thể đau khó chịu và đôi khi phải dùng thuốc.
Quan trọng hơn, gây tê hiện đại không phá hủy mô. Còn thạch tín nếu xảy ra biến chứng thì hậu quả có thể không hồi phục vì nó gây độc và tổn thương mô xung quanh. Đây là hai cách tiếp cận gần như khác nhau hoàn toàn: một bên là kiểm soát – chính xác – an toàn, còn một bên là độc chất – chờ đợi – rủi ro cao.
Các chuyên gia cũng cho hay trước hậu quả này, ngành y tế thế giới và Việt Nam đã dần hạn chế, tiến tới không khuyến cáo sử dụng các chế phẩm có chứa arsen trong nha khoa. Trên thực tế, đa số bệnh viện và cơ sở nha khoa hiện nay đã chuyển sang các phương pháp gây tê, điều trị hiện đại, thay thế hoàn toàn việc sử dụng thạch tín. Về mặt pháp lý, các sản phẩm dùng trong điều trị y tế bắt buộc phải có nguồn gốc rõ ràng, được Bộ Y tế cấp phép lưu hành. Việc cá nhân tự mua hóa chất công nghiệp, pha chế và đưa vào sử dụng trong nha khoa là hành vi sai phạm, không chỉ vi phạm quy định pháp luật mà còn đe dọa trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.
Bác sĩ Tùng khuyến cáo khi khám nha khoa, người bệnh nên biết chẩn đoán của mình là gì và kế hoạch điều trị sẽ diễn ra như thế nào: gồm những bước nào, dự kiến bao nhiêu lần hẹn, và tổng thời gian khoảng bao lâu. Trước mỗi buổi hẹn, bác sĩ cũng nên giải thích "hôm nay sẽ làm gì" để bệnh nhân yên tâm và chủ động.
Lê Nga
