Màn hình monitor phát ra tiếng bíp dồn dập, báo hiệu mạch máu não đang co thắt kịch liệt, chặn đứng mọi nỗ lực can thiệp của kíp mổ. PGS.TS.BS Đỗ Đức Thuần, Chủ nhiệm Khoa Đột quỵ, nhìn chằm chằm vào hình ảnh trên màn hình. Lần lấy huyết khối đầu tiên đã thất bại. Ông biết rằng cố gắng đẩy dụng cụ tiến thêm lúc này đồng nghĩa với nguy cơ rách mạch máu não, bệnh nhân có thể chết ngay trên bàn mổ.
"Dừng lại. Bơm thuốc giãn mạch. Tất cả đứng yên trong hai phút", câu lệnh ngắn gọn ấy khiến cả phòng mổ như ngưng đọng. Không ai cử động. Chỉ còn tiếng thở gấp sau lớp khẩu trang và ánh mắt căng thẳng đổ dồn vào màn hình.
Đó là hai phút dài nhất trong sự nghiệp của bác sĩ Thuần, bởi mỗi giây trôi qua, 1,9 triệu tế bào thần kinh chết dần trong não bộ người bệnh. Nhưng ông biết sự vội vã lúc này chỉ đẩy nhanh cái chết. Đến những giây cuối cùng, mạch máu bắt đầu giãn ra. Kíp mổ nhanh chóng thực hiện lần can thiệp thứ hai và thành công lấy được cục huyết khối. Người đàn ông thoát khỏi viễn cảnh liệt nửa người vĩnh viễn.
Các bác sĩ Khoa Đột quỵ, Bệnh viện 103 đang can thiệp mạch não, lấy huyết khối tĩnh mạch não bệnh nhân. Ảnh: Bác sĩ cung cấp
PGS Thuần chia sẻ đó không phải là quyết định được dạy trong bất kỳ giáo trình y khoa nào, mà là bản năng được mài giũa qua hàng nghìn ca mổ, khả năng đọc được ngôn ngữ của cơ thể người bệnh khi nó đang giằng co giữa sự sống và cái chết.
"Tài liệu y học có thể dạy về lý thuyết, nhưng không thể dạy hết cách ứng phó với những biến đổi giải phẫu bất ngờ ngay trên bàn mổ", bác sĩ Thuần nói. "Trong phòng mổ, đôi khi dừng lại đúng lúc còn cần nhiều bản lĩnh hơn cả việc cố gắng tiến tới".
Tại Bệnh viện K, Bác sĩ Hà Hải Nam, Phó trưởng Khoa Ngoại bụng 1, cũng từng quyết định "ngược dòng" khi đứng trước một bệnh nhân nữ 49 tuổi bị ung thư dạ dày. Trước mổ, các xét nghiệm và hình ảnh chẩn đoán cho thấy khối u ở giai đoạn hai, tiên lượng khá lạc quan nếu phẫu thuật triệt để. Nhưng khi đưa ống soi vào ổ bụng, bác sĩ Nam bất ngờ khi thấy tế bào ung thư di căn khắp ổ bụng, vượt xa những gì hình ảnh CT dự báo.
Theo logic thông thường, bác sĩ đã mở bụng rồi thì phải "làm gì đó". Nhưng bác sĩ Nam biết rằng việc cố mổ lúc này không những không cứu được người bệnh mà còn trở thành "chất xúc tác đẩy tế bào ác tính phát tán nhanh hơn". Ông quyết định đóng lại vết mổ.
"Tôi rất thất vọng vì chẩn đoán trước mổ của mình khác với thực tế", bác sĩ kể. "Nhưng quyết định mổ là để cứu sống bệnh nhân chứ không phải vì cái tôi, muốn thể hiện bản lĩnh hay khả năng cầm dao mổ".
Những tình huống trên phơi bày áp lực đè nặng lên vai các phẫu thuật viên, nơi họ phải xử lý hàng nghìn dữ kiện trong tích tắc. Theo các nghiên cứu thần kinh học, trong cơn đột quỵ, cứ mỗi phút trôi qua, não bộ mất đi hàng triệu tế bào thần kinh. Áp lực thời gian buộc bác sĩ phải sàng lọc thông tin từ chỉ số sinh tồn, hình ảnh CT và cả trực giác nghề nghiệp để đưa ra quyết định mà không máy móc nào thay thế được.
Dù Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 đã trao quyền cho bác sĩ phẫu thuật được thay đổi kỹ thuật hoặc ra quyết định khẩn cấp nhằm cứu tính mạng người bệnh mà không cần chờ thủ tục hành chính, nhưng gánh nặng tâm lý cũng như rủi ro pháp lý vẫn luôn hiện hữu. Các tài liệu y khoa có thể dạy về giải phẫu lý thuyết, nhưng không giáo trình nào bao quát hết sự biến thiên phức tạp của cơ thể người. Một bệnh nhân 80 tuổi sẽ phản ứng khác hoàn toàn với người 50 tuổi; hình ảnh chụp chiếu đôi khi không phản ánh được những mạch máu dị dạng hay các khối u di căn ngầm. Khi đó, phòng mổ trở thành nơi mọi kế hoạch tiền phẫu có thể bị đảo lộn, và khoảng cách giữa vinh quang cứu người với tai biến y khoa trở nên mong manh hơn bao giờ hết, PGS Thuần tâm sự.
Vì sự phức tạp này, kinh nghiệm và sự tuân thủ quy trình an toàn trở thành yếu tố sống còn. Dữ liệu từ Journal of the American Medical Association (JAMA)chỉ ra rằng các phẫu thuật viên thực hiện trên 20 ca phức tạp mỗi năm có tỷ lệ biến chứng thấp hơn 33% so với những người thực hiện dưới 5 ca. Đồng thời, việc áp dụng Bảng kiểm An toàn Phẫu thuật của WHO tại 8 thành phố trên thế giới đã chứng minh hiệu quả rõ rệt khi giảm tỷ lệ tử vong từ 1,5% xuống 0,8%. Những con số biết nói này khẳng định "trực giác" của bác sĩ không phải là sự ngẫu hứng, mà là kết tinh của hàng nghìn giờ rèn luyện và kỷ luật thép.
Bác sĩ Hà Hải Nam và ê kíp đang phẫu thuật cho bệnh nhân. Ảnh: Bác sĩ cung cấp
Các chuyên gia tâm sự dưới ánh đèn phẫu thuật, người bác sĩ trở nên cô độc hơn bao giờ hết. Nếu thất bại, họ phải hứng chịu mọi búa rìu dư luận và trách nhiệm pháp lý. "Nghề y không dành cho những người tìm kiếm sự an nhàn, bởi mỗi quyết định trong phòng mổ là tất cả lương tâm và tri thức", bác sĩ nói và cho rằng phần thưởng lớn nhất không phải là sự tán dương, mà là sự hồi sinh của người bệnh.
Thùy An
