Đánh giá mức độ nguy hại của béo phì không thể chỉ dựa vào cân nặng. Tháng 1/2026, một nghiên cứu đăng trên tạp chí Radiology cho thấy có hai kiểu phân bố mỡ trong cơ thể gây ảnh hưởng tiêu cực nhất đến não bộ.
Nghiên cứu này dựa trên dữ liệu từ UK Biobank, phân tích hình ảnh MRI và thông tin sức khỏe của 26.000 người tham gia, nhằm so sánh mối liên hệ giữa các kiểu phân bố mỡ khác nhau với sức khỏe não bộ. Kết quả cho thấy, nhóm người có mỡ tích tụ nhiều ở tuyến tụy - gọi là "béo phì kiểu tụy chi phối", và nhóm có tỷ lệ mỡ toàn thân cao nhưng khối cơ thấp dù chỉ số BMI vẫn bình thường, hay còn gọi là "người gầy nhưng béo" (skinny fat), có nguy cơ tổn hại não rõ rệt nhất.
So với các kiểu phân bố mỡ khác, hai nhóm này liên quan chặt chẽ đến tình trạng mất chất xám ở não, suy giảm chức năng nhận thức và gia tăng nguy cơ mắc các bệnh lý thần kinh. Đồng thời, họ cũng có biểu hiện lão hóa não nhanh hơn và tình trạng teo não rõ rệt hơn.
Các chuyên gia cho biết, tuyến tụy là cơ quan trung tâm điều hòa đường huyết. Khi bị mỡ xâm lấn, chức năng tiết insulin bị ảnh hưởng, làm trầm trọng thêm rối loạn chuyển hóa và phản ứng viêm - từ đó gây tổn hại nghiêm trọng đến não. Trong đó, "béo phì kiểu tụy chi phối" được xem là dạng gây hại lớn nhất. Trong khi đó, nhóm "gầy nhưng béo" tuy trông có vẻ cân đối, nhưng thực chất là "béo phì ẩn" do tỷ lệ cơ thấp, và mức độ ảnh hưởng đến não chỉ đứng sau nhóm béo phì kiểu tụy.
Ngoài ra, cả hai nhóm này cũng có nguy cơ cao hơn mắc trầm cảm và đột quỵ.
Nghiên cứu nhấn mạnh rằng, sức khỏe não bộ không chỉ phụ thuộc vào lượng mỡ trong cơ thể, mà còn phụ thuộc vào vị trí phân bố của mỡ. Những người có mỡ tụy cao cần can thiệp giảm cân tích cực, trong khi nhóm "gầy nhưng béo" nên tăng cường vận động, xây dựng khối cơ và giảm tích tụ mỡ để làm chậm quá trình lão hóa não, bảo vệ sức khỏe thần kinh lâu dài.
Làm sao để phòng ngừa mỡ nội tạng - "kẻ thù thầm lặng" của não bộ và chuyển hóa?
Không giống lớp mỡ dưới da có thể nhìn thấy, mỡ nội tạng tích tụ quanh các cơ quan như gan, tụy, tim… và âm thầm gây rối loạn chuyển hóa, viêm mạn tính, từ đó ảnh hưởng đến cả não bộ. Để kiểm soát loại mỡ nguy hiểm này, cần kết hợp nhiều yếu tố thay vì chỉ tập trung vào cân nặng.
1. Ăn đúng: Giảm đường, tinh bột tinh chế
Chế độ ăn nhiều đường, đồ ngọt, nước uống có đường và tinh bột tinh chế (bánh mì trắng, bánh kẹo…) là "nguồn nuôi" mỡ nội tạng. Nên ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ như rau xanh, trái cây ít ngọt, ngũ cốc nguyên hạt, đậu và các loại hạt. Chất xơ giúp ổn định đường huyết, giảm tích tụ mỡ quanh nội tạng.
2. Tăng đạm và chất béo tốt
Protein (từ cá, trứng, thịt nạc, đậu) giúp duy trì khối cơ - yếu tố then chốt để chống lại tình trạng "gầy nhưng béo". Đồng thời, chất béo tốt từ dầu ô liu, quả bơ, cá béo (omega-3) giúp giảm viêm và cải thiện chuyển hóa lipid.
3. Tập luyện: Ưu tiên kết hợp cardio và sức mạnh
Không chỉ chạy bộ hay đạp xe, việc tập kháng lực (tạ, plank, squat…) giúp tăng cơ, từ đó giảm mỡ nội tạng hiệu quả hơn. Lý tưởng là duy trì ít nhất 150 phút vận động/tuần, kết hợp cả cardio và tập cơ.
4. Ngủ đủ và kiểm soát stress
Thiếu ngủ và căng thẳng kéo dài làm tăng hormone cortisol - yếu tố thúc đẩy tích mỡ nội tạng, đặc biệt vùng bụng. Duy trì 7-8 tiếng ngủ mỗi đêm và các thói quen thư giãn như thiền, hít thở sâu có thể giúp kiểm soát điều này.
5. Hạn chế rượu bia và đồ uống có cồn
Rượu bia không chỉ gây hại gan mà còn thúc đẩy tích tụ mỡ nội tạng, đặc biệt là mỡ gan và mỡ tụy - hai yếu tố liên quan chặt chẽ đến nguy cơ tổn thương não như nghiên cứu đã chỉ ra.
6. Theo dõi các chỉ số "ẩn" thay vì chỉ cân nặng
Một người có thể không thừa cân nhưng vẫn có nhiều mỡ nội tạng. Vì vậy, nên kiểm tra vòng eo, tỷ lệ mỡ cơ thể hoặc các xét nghiệm chuyển hóa (đường huyết, mỡ máu…) định kỳ để phát hiện sớm nguy cơ.
Tóm lại, mỡ nội tạng không phải là thứ có thể "giảm nhanh" bằng các biện pháp cực đoan. Cách hiệu quả nhất vẫn là thay đổi lối sống bền vững: ăn uống lành mạnh, vận động đều đặn và chăm sóc giấc ngủ. Đây cũng chính là chìa khóa để bảo vệ não bộ và làm chậm quá trình lão hóa từ bên trong.
