ThS.BS.CK2 Hứa Thị Tú Anh, Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, tại hội nghị khoa học thường niên Bệnh viện Đa khoa Tâm Trí Sài Gòn ngày 28/3, cho biết tỷ lệ nhiễm HP và mắc mới ung thư dạ dày tại Việt Nam đều cao hơn các nước trong khu vực, đứng đầu Đông Nam Á. Từ năm 2009, Tổ chức Y tế Thế giới xếp vi khuẩn HP vào nhóm tác nhân gây ung thư loại một.
Nhiễm khuẩn thường khởi phát bằng viêm dạ dày mạn không triệu chứng (70%), có thể tiến triển thành loét dạ dày tá tràng(15-20%) và khoảng 1% chuyển thành ung thư dạ dày. HP luôn gây ra tình trạng viêm ngay cả khi người bệnh chưa có triệu chứng.
Theo GLOBOCAN, ung thư dạ dày thuộc nhóm 5 bệnh ung thư phổ biến và gây tử vong cao nhất tại Việt Nam, với hơn 16.277 ca mắc mới năm 2022. Bệnh đứng thứ 3 ở nam, thứ 4 ở nữ và gây tử vong hơn 12.000 người mỗi năm, thuộc top 3 nguyên nhân tử vong do ung thư, sau gan và phổi.
Tỷ lệ nhiễm HP và mắc mới ung thư dạ dày của Việt Nam so với các nước trong khu vực Đông Nam Á. Ảnh từ tạp chí JGH Open
Ngoài bệnh lý tiêu hóa, vi khuẩn HP còn liên quan đến nhiều rối loạn ở cơ quan khác như tăng nguy cơ Alzheimer, Parkinson; thiếu máu do thiếu sắt hoặc vitamin B12; bệnh gan mật và một số bệnh da như mề đay mạn, trứng cá đỏ.
Con người là ký chủ chính của vi khuẩn HP. Mầm bệnh lây truyền chủ yếu qua đường phân - miệng, miệng - miệng (thói quen ăn uống chung mâm, chấm chung bát, mớm thức ăn) hoặc lây nhiễm chéo từ các thiết bị y tế chưa được vô khuẩn triệt để. Tỷ lệ lây trong gia đình có thể vượt 80%, cao ở gia đình nhiều thế hệ, đặc biệt trẻ dưới 12 tuổi. Mẹ mang vi khuẩn HP là yếu tố nguy cơ lây truyền cao nhất cho các thành viên.
Tỷ lệ tái nhiễm tại Việt Nam cũng cao, với 23% sau 12 tháng (các nước phát triển là khoảng 12%) và 38,5% sau 31 tháng. Ngay trong năm đầu tiên sau điều trị, có từ 40% đến 75% trường hợp bị tái nhiễm. Điều trị tiệt trừ HP giúp ngăn viêm loét và ung thư dạ dày, nhưng tình trạng kháng kháng sinh là thách thức lớn, với tỷ lệ đa kháng (kháng cùng lúc Clarithromycin và Levofloxacin) tại Việt Nam vượt 57%.
Nội soi tiêu hóa cho người bệnh tại Bệnh viện Tâm Trí Sài Gòn. Ảnh: Bệnh viện cung cấp
Để phòng ngừa nhiễm khuẩn HP, nên ăn chín uống sôi, giữ vệ sinh cá nhân, không dùng chung bát đũa, ly uống nước hay mớm thức ăn, đặc biệt trong gia đình có người nhiễm. Tập thói quen dùng phần ăn riêng, nhất là nước chấm. Nếu phải dùng chung, cần có muỗng riêng để gắp, tránh để đũa chạm vào thức ăn còn lại. Đồng thời, cần rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, hạn chế các thói quen dễ lây nhiễm như liếm tay khi đếm tiền, hạn chế ăn uống ở hàng quán không đảm bảo vệ sinh.
Nên tầm soát sớm khi có triệu chứng tiêu hóa kéo dài như đau thượng vị, đầy hơi, ợ chua, buồn nôn hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh dạ dày, bằng test hơi thở, xét nghiệm phân... hoặc nội soi khi cần. Khi đã được chẩn đoán, người bệnh cần tuân thủ đúng phác đồ điều trị, không tự ý ngưng hay đổi thuốc, tái khám theo hẹn để đánh giá hiệu quả. Quá trình điều trị nên tránh rượu bia, thuốc lá và thực phẩm kích thích dạ dày, đồng thời thông báo bác sĩ nếu có tác dụng phụ.
Lê Phương
