Khi còn là sinh viên, Isabella Cavallo (hiện là biên tập viên tại New York) trải qua một chuỗi ác mộng kinh hoàng. "Một giấc mơ lặp đi lặp lại là tôi đang lái xe cùng bạn thì xe đâm sầm, và chúng tôi bị rượt đuổi bởi một kẻ muốn bắt cóc", cô nhớ lại.
Vài năm sau những giấc mơ ám ảnh đó, các hiện tượng lạ khác bắt đầu xuất hiện. Những cơn co thắt vùng hông ngày càng đau và mụn trứng cá bọc bùng phát dữ dội dù trước đó cô chưa từng gặp vấn đề này. Sau các xét nghiệm y khoa, ở tuổi 21, Cavallo được chẩn đoán mắc ung thư cổ tử cung giai đoạn hai. Giờ đây, ở tuổi 25, sau hai ca phẫu thuật và đã hồi phục hoàn toàn, Cavallo chia sẻ: "Hồi đó tôi không nghĩ nhiều, nhưng giờ tôi thực sự tự hỏi liệu bộ não có đang cố cảnh báo mình hay không".
Giấc mơ tiền triệu (Prodromal Dreams) là gì?
Nghe có vẻ giống khoa học viễn tưởng, nhưng có những cơ sở khoa học vững chắc ủng hộ ý tưởng rằng những giấc mơ như của Cavallo có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm về sức khỏe.
Được gọi là giấc mơ tiền triệu (prodromal dreams), tiến sĩ Patrick McNamara, Giáo sư Thần kinh học tại Đại học Y Boston, cho biết: "Những giấc mơ này có thể chỉ ra sự khởi đầu của một căn bệnh trước khi có bất kỳ dấu hiệu y khoa điển hình nào xuất hiện".
Trong một báo cáo công bố trên tạp chí Frontiers in Psychiatry năm ngoái, tiến sĩ McNamara chỉ ra rằng giấc mơ tiền triệu đã được ghi nhận trong nhiều nghiên cứu về bệnh tiêu hóa, phổi, phụ khoa, viêm khớp, rối loạn tự miễn, suy giảm nhận thức và các rối loạn tâm thần như rối loạn lưỡng cực.
Tất nhiên, đa số giấc mơ, kể cả những cơn ác mộng khiến bạn tỉnh dậy trong mồ hôi hột, chỉ là phản ứng của cơ thể với căng thẳng, lo âu, thiếu ngủ, hoặc thậm chí do bữa tối quá cay. Tuy nhiên, nếu giấc mơ thay đổi đột ngột và cực đoan, tiến sĩ McNamara khuyên: "Bước một là hãy xem xét giấc mơ một cách nghiêm túc. Bước hai là trao đổi về chúng với bác sĩ gia đình của bạn".
Những ác mộng dữ dội thường bắt đầu trước khi khởi phát các tình trạng sức khỏe tâm thần. Ảnh minh họa: Brightside
Manh mối từ quá trình tiến hóa
Từ thời cổ đại, các thầy thuốc ở Hy Lạp, Lưỡng Hà hay Trung Quốc đã tìm kiếm manh mối bệnh tật từ giấc ngủ của bệnh nhân. Khoa học hiện đại giải thích điều này thông qua "mạch phát hiện mối đe dọa" cực kỳ nhạy cảm trong não.
"Bộ não chúng ta liên tục giám sát những gì đang xảy ra trong cơ thể, nhưng ban ngày chúng ta thường bị phân tâm bởi thế giới bên ngoài", nhà thần kinh học Marc Milstein giải thích. Khi ngủ, não tiếp tục xử lý các thông tin vật lý và cảm xúc mà chúng ta có thể chưa nhận ra khi thức.
Trong giai đoạn ngủ REM (ngủ mơ), các mạch phát hiện mối đe dọa được kích hoạt mạnh mẽ. Chúng tiếp nhận tín hiệu từ các cảm biến nội tại như hạch hạnh nhân. Khi sự cân bằng nội môi bị phá vỡ, chẳng hạn như các tế bào T chống nhiễm trùng bắt đầu hoạt động, bộ não sẽ phát đi một tín hiệu "cấp cứu" (SOS) nén dưới dạng hình ảnh ẩn dụ trong giấc mơ.
Nhận diện các loại giấc mơ tiền triệu
Tiến sĩ McNamara cho biết không có nội dung cụ thể cố định, nhưng thường xuất hiện ở các dạng sau:
Giấc mơ bị đe dọa chung chung
Chủ đề phổ biến là bị truy đuổi hoặc tấn công bởi một con vật hoặc một người đàn ông lạ mặt. Theo tâm lý học tiến hóa, "người lạ" là biểu tượng của mối đe dọa từ thời tiền sử.
Những ác mộng dữ dội này thường bắt đầu trước khi khởi phát các tình trạng sức khỏe tâm thần như trầm cảm, rối loạn lưỡng cực hay phân liệt.
Giấc mơ dự báo cụ thể
Đôi khi, giấc mơ đưa ra những manh mối chi tiết đến kinh ngạc. Nam diễn viên Mark Ruffalo từng mơ thấy mình có khối u não với một "sự hiểu biết thuần túy" rằng phải đi kiểm tra ngay. Kết quả MRI sau đó xác nhận một khối u lớn sau tai ông.
Một nghiên cứu năm 2015 trên các phụ nữ bị ung thư vú cho thấy 44% trong số họ có những giấc mơ xuất hiện cụ thể từ khóa "ung thư vú" hoặc "khối u" trước khi được chẩn đoán chính xác.
Hành động trong khi mơ (Rối loạn hành vi giấc ngủ REM)
Đây là dấu hiệu tiền triệu rõ ràng nhất của bệnh Parkinson. Những người mắc chứng này thường "diễn" lại giấc mơ của mình bằng hành động tay chân thực tế.
Lewy bodies (các protein bất thường) hình thành trong phần não kiểm soát tình trạng tê liệt khi ngủ, khiến người bệnh có thể đấm, đá hoặc tấn công bạn đời trong vô thức. Đây có thể là dấu hiệu báo trước Parkinson hàng thập kỷ.
Bạn nên làm gì?
Đừng quá hoảng sợ, vì không phải giấc mơ xấu nào cũng là điềm báo bệnh. Tuy nhiên, hãy lưu ý nếu xuất hiện các mô thức sau:
-
Sự thay đổi đột ngột: Giấc mơ trở nên sống động, đáng sợ và lặp lại liên tục.
-
Kết hợp nhiều yếu tố: Ví dụ bạn vừa mơ bị truy đuổi, vừa thấy có nhiều người lạ, lại vừa mơ bị thương đúng vị trí đang có cảm giác lạ trên cơ thể.
-
Hành động vật lý: Bạn bắt đầu vung tay múa chân hoặc ngã khỏi giường khi đang mơ.
Tiến sĩ Milstein gợi ý, nếu các giấc mơ gây phiền toái kéo dài, hãy trao đổi với bác sĩ. Đây có thể là cơ hội để rà soát lại tác dụng phụ của thuốc, phát hiện sớm các vấn đề tâm lý hoặc thay đổi lối sống để ngăn ngừa các bệnh thoái hóa thần kinh.
Việc phát hiện sớm thông qua giấc mơ đã giúp những người như Isabella Cavallo hay John Poma (một bệnh nhân Parkinson) có cơ hội điều trị kịp thời và duy trì chất lượng cuộc sống tốt hơn. "Giấc mơ là chìa khóa để nhận diện sớm", bác sĩ Sneha Mantri từ Quỹ Parkinson khẳng định.
Mỹ Ý (Theo Prevention)
