Đề xuất này được đưa vào dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Dân số, đang được Bộ Y tế xin ý kiến, dự kiến trình Chính phủ ban hành trước 30/4.
Theo dự thảo, chăm sóc người cao tuổi tại nhà sẽ tập trung vào việc trang bị kiến thức, kỹ năng phòng bệnh, phát hiện sớm và tự chăm sóc các bệnh thường gặp. Người cao tuổi và gia đình được hỗ trợ trong sinh hoạt hằng ngày, đồng thời được tư vấn nâng cao sức khỏe thể chất, đời sống tinh thần và duy trì kết nối xã hội.
Ngoài ra, người cao tuổi còn được hướng dẫn về quyền lợi, chính sách liên quan, cũng như tiếp cận các dịch vụ khám chữa bệnh theo quy định. Hoạt động chăm sóc không chỉ do gia đình đảm nhận mà có sự tham gia của lực lượng chăm sóc cộng đồng như nhân viên y tế cơ sở, cộng tác viên dân số và tình nguyện viên.
Người cao tuổi tham gia dịch vụ dưỡng lão bán trú tại Bệnh viện Phục hồi chức năng - Điều trị bệnh nghề nghiệp TP HCM. Ảnh: Quỳnh Trần
Song song với đó, Bộ Y tế đề xuất phát triển các mô hình chăm sóc tại cộng đồng, bao gồm câu lạc bộ người cao tuổi và điểm chăm sóc ban ngày. Các điểm này có thể được đặt tại nhà văn hóa, khu thể thao thôn, tổ dân phố hoặc địa điểm phù hợp khác do chính quyền cấp xã quyết định.
Mô hình này không làm phát sinh tổ chức hay biên chế mới mà tận dụng tối đa nguồn lực hiện có, theo Bộ Y tế. Nhân lực tham gia gồm ba nhóm chính: tình nguyện viên, nhân viên y tế cơ sở và người hành nghề khám chữa bệnh, với yêu cầu phải được đào tạo, tập huấn theo quy định.
Bên cạnh đó, câu lạc bộ người cao tuổi tại cộng đồng sẽ tổ chức nhiều hoạt động như tư vấn sức khỏe, sinh hoạt văn hóa - văn nghệ, giải trí, phát hiện sớm bệnh tật. Câu lạc bộ tạo điều kiện để người cao tuổi phát huy vai trò trong gia đình và xã hội.
Về cơ chế tài chính, dự thảo đề xuất Nhà nước hỗ trợ chi phí khám chữa bệnh cho người cao tuổi thuộc diện cô đơn, bệnh nặng, không thể đến cơ sở y tế. Trường hợp khác có nhu cầu chăm sóc để duy trì sức khỏe và chức năng xã hội, chi phí sẽ do cá nhân chi trả.
Kinh phí cho các mô hình cộng đồng như điểm chăm sóc ban ngày hoặc câu lạc bộ được bố trí từ ngân sách nhà nước kết hợp với các nguồn huy động hợp pháp khác. Chính quyền địa phương quyết định mức hỗ trợ cụ thể tùy theo điều kiện thực tế.
Dự thảo khuyến khích sự tham gia của các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân nhằm đa dạng hóa nguồn lực chăm sóc người cao tuổi.
Kế hoạch chăm sóc người cao tuổi được xây dựng trong bối cảnh Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất châu Á. Dữ liệu cho thấy năm 2011 người cao tuổi chiếm khoảng 9,9% dân số; đến năm 2012 vượt 10%, chính thức bước vào giai đoạn già hóa. Dự báo trong khoảng 20 năm, tỷ lệ này sẽ tăng lên 20%. Hiện cả nước có khoảng 16,1 triệu người cao tuổi, chiếm hơn 16% dân số. Trung bình mỗi người cao tuổi mắc 2-3 bệnh nền.
Theo dự báo, chỉ số già hóa của Việt Nam sẽ vượt 100 vào năm 2032 - thời điểm số người cao tuổi nhiều hơn số trẻ em. Áp lực lên lực lượng lao động cũng gia tăng khi tỷ lệ người trong độ tuổi lao động hỗ trợ một người cao tuổi giảm nhanh, từ hơn 7 người (năm 2023) xuống còn khoảng 2 người vào năm 2049.
Trước xu hướng già hóa nhanh, các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần tận dụng hiệu quả giai đoạn "dân số vàng" còn lại, đồng thời chuẩn bị sớm cho hệ thống an sinh xã hội thích ứng với dân số già. Dự thảo Nghị định của Bộ Y tế hướng tới xây dựng hệ thống chăm sóc người cao tuổi đa tầng, linh hoạt, lấy cộng đồng làm nền tảng. Trong đó, mô hình chăm sóc tại nhà và điểm chăm sóc ban ngày được kỳ vọng giúp nâng cao chất lượng sống cho người cao tuổi, giảm tải cho hệ thống y tế và phát huy vai trò của nhóm dân số ngày càng gia tăng này trong xã hội.
Lê Nga
