Khánh Ly: Anh Trịnh Công Sơn chịu nhiều hiểu lầm

Hồi tháng 2, bà về nước trong khoảng nửa tháng để ra mắt cuốn sách chân dung đầu tiên trong sự nghiệp, tưởng nhớ 25 năm nhạc sĩ Trịnh Công Sơn qua đời (1/4/2001 - 1/4/2026). Trong cuộc trò chuyện trước khi trở lại Mỹ, danh ca 81 tuổi nói về người tri kỷ của bà trong âm nhạc.

- Nhắc đến nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, bà nhớ nhất điều gì?

- Sinh thời nhạc sĩ Trịnh Công Sơn có nhiều nỗi oan, vì ông là người hay giữ im lặng. Dù vui hay buồn, ông đều nhẹ nhàng thế thôi. Ai nói ông một điều gì đó, ông chỉ bảo "Thật à", "Thôi kệ". Nghe ngậm ngùi nhưng cũng rất an yên. Ông là người an phận, biết chấp nhận dù có đau khổ đến đâu, không thích than thở với ai. Điều đó cũng hiển hiện trong ca từ của ông. Để hiểu nhạc sĩ, hãy đọc những lời ông viết: "Yêu em, lòng chợt từ bi bất ngờ".

Do vậy, mỗi lúc tuyệt vọng, tôi thường hát một ca khúc nhạc Trịnh để thấy được an ủi. Ông viết cho bản thân trước hết, tự động viên rằng "tôi ơi đừng tuyệt vọng". Có lẽ người nghe tìm thấy chính mình trong những bài hát của ông.

Danh ca Khánh Ly hội ngộ Trịnh Công Sơn tại nhà riêng của ông ở hẻm Phạm Ngọc Thạch (quận 3 cũ), TP HCM năm 1997, một trong những lần cuối cả hai gặp nhau. Ảnh: Dương Minh Long

- Theo bà, nỗi oan nào nhạc sĩ Trịnh Công Sơn từng chịu?

- Có những điều nếu tôi nói ra sẽ có sự đụng chạm. Ông Trịnh Công Sơn phải là người như thế nào, âm nhạc của ông phải ra sao, thì mới được mọi người yêu như thế. Ông không bao giờ nói "tôi làm được cái này", "tôi để lại thứ kia", mà tự để người ta cảm nhận qua thời gian, qua đời sống. Đó là những tình khúc Da Vàng, lối sống của nhạc sĩ, cách ông chia sẻ với mọi người.

Tuy nhiên, có những người không thích ông và hay phản bác, chẳng hạn họ gán ghép ông là một người nát rượu, rồi thế này thế nọ. Không có chuyện như vậy. Theo tôi, khi đau khổ, buồn bã, không thể nói được cùng người khác, việc mượn một chút rượu, một hơi thuốc lá không hại ai cả. Để sống làm sao cho đúng thật khó nói, và đòi hỏi công đạo cho mọi người là chuyện không đơn giản. Nhưng, thời đại ngày càng tiến bộ, tôi tin mọi người rồi sẽ hiểu. Tôi nghĩ những hiểu nhầm về ông Sơn nên để thời gian trả lời.

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và danh ca Khánh Ly ở nước ngoài, thập niên 1990. Ảnh: Nhân vật cung cấp

- Sau hơn nửa thế kỷ, khán giả vẫn thắc mắc liệu có tình yêu giữa bà và nhạc sĩ. Bà nói sao?

- Nếu mọi người đã thắc mắc thì cứ cho là như thế đi, có sao đâu. Một người yêu một người đâu phải cái tội? Tôi có thể yêu con người, yêu muôn loài, cây cỏ, bằng tất cả trái tim của tôi. Nếu tôi yêu ông Trịnh Công Sơn, điều đó cũng rất hợp lý mà (cười).

Cũng có người nói tình yêu giữa tôi và ông Trịnh Công Sơn không thành vì tôi rời bỏ ông. Nếu bạn có một kho tàng trong tay, bạn có ngu dại mà rời bỏ không? Chắc chắn không. Chỉ là bạn không thể đến nơi mình muốn đến, và buộc phải dừng lại.

Tôi không thể cắt nghĩa được vì sao tình thương giữa tôi và ông Sơn lại kéo dài gần một đời người như thế. Tôi luôn giữ sự thủy chung với nhạc Trịnh, tình thân với nhạc sĩ, và không muốn đánh đổi bằng bất cứ điều gì. Tôi và nhạc sĩ may mắn không bước vào giai đoạn tình yêu nam nữ, vì mối quan hệ ấy có lẽ sẽ không đi đến đâu. Phải là thứ tình cảm của sự ngưỡng mộ, tôn thờ, khao khát, thì mới lâu dài được.

Khánh Ly: 'Nói tôi yêu nhạc sĩ Trịnh Công Sơn cũng không sao"

Khánh Ly: 'Nói tôi yêu nhạc sĩ Trịnh Công Sơn cũng không sao". Video: Bảo Quyên

- Bài hát nào của nhạc sĩ khiến bà xúc động mỗi khi cất giọng?

- Bài nào của ông tôi cũng yêu, cũng thấy bản thân ở trong đó. Khó thể so sánh bài nào hay hơn, vì mỗi ngày, tôi lại tìm thấy một cái hay riêng. Mỗi lần hát nhạc ông, tôi nhẹ lòng hơn, thấy mình được chia sẻ. Tôi mất mấy chục năm để đi tìm những điều ông nhắn gửi qua âm nhạc. Điều đó không đơn giản.

- Thành công khi hát sáng tác của nhiều nhạc sĩ, vì sao bà muốn tên tuổi mình chỉ gắn với nhạc Trịnh?

- Tôi quan niệm một ca sĩ phải hát được nhiều bài của nhiều tác giả, còn được công nhận hay không là ở khán giả. Tôi hát trước hết vì tôi thích, dù có thể vài người nghe không hợp. Tuy nhiên, các ca khúc của ông Trịnh Công Sơn đến với tôi vào những lúc cô đơn, tuyệt vọng lẫn hạnh phúc, đồng thời hợp chất giọng tôi nhất. Sự đồng điệu ấy đôi khi khó lý giải lắm. Những tác phẩm của ông sống mãi trong tim tôi, và cứ thế tôi hát.

Khánh Ly hát ca khúc "Ru ta ngậm ngùi" thời trẻ

- Những lời dạy nào của nhạc sĩ khiến bà nhớ nhất?

- Ông Sơn chưa bao giờ nói với tôi rằng "em phải làm thế này, phải hát thế kia", mà để tôi tự biết bản thân có làm đúng hay không. Nhưng tôi khắc ghi những lời tâm sự của ông, để đứng vững hơn lúc gặp nguy nan. Ông nói: "Trong cơn gian nan, nên cất tiếng cười". Cười cũng là cách vượt qua cơn đau.

Tôi học cách sống của ông trong chính những lời ông viết: "Những người sống không vì mong/ Những người khuất không vì quên...". Cũng như ông đã khuất 25 năm rồi, nhưng có ai quên được ông đâu?

- Nếu muốn nhắn nhủ khán giả trẻ của mình, bà sẽ nói gì?

- Tôi mong các em đang ở độ tuổi rực rỡ sẽ đi được đường dài, làm đẹp cho con người, đất nước Việt Nam. Những điều tôi và thế hệ của tôi chưa thể làm, mong các em sẽ thực hiện được. Cho tôi nhắn gửi một cách chân thành rằng: Hãy nghe nhạc Trịnh, yêu Trịnh Công Sơn, và xin đừng quên tôi nhé.

Danh ca Khánh Ly khóc khi thăm nhà Trịnh Công Sơn sau 25 năm

Thoại Hà - Mai Nhật