Nghị định 46 được triển khai từ ngày có hiệu lực - 26/1, khi chưa kèm hướng dẫn chi tiết và cơ chế chuyển tiếp khiến doanh nghiệp gặp khó khăn, hàng hóa ùn ứ ở các cửa khẩu từ cuối tuần trước.
Tới sáng 3/2, theo Chi Cục Hải quan TP HCM, hàng nghìn container vẫn ùn ứ, riêng cảng Cát Lái tồn hơn 1.200 container. Phần lớn doanh nghiệp chưa mở tờ khai hải quan do chưa hoàn tất đăng ký kiểm tra chuyên ngành, thông báo cấp phép liên quan đến kiểm dịch, an toàn thực phẩm.
Theo Cục Hải quan (Bộ Tài chính), trong số container ách tắc tại cửa khẩu có các lô sản phẩm động vật, thủy sản nhập khẩu làm thực phẩm - thuộc nhóm phải kiểm dịch, kiểm tra an toàn thực phẩm. Để tháo gỡ ách tắc, hải quan đề nghị Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) hướng dẫn kiểm tra để giảm chi phí, giải tỏa ùn tắc tại cửa khẩu.
Tại công điện đêm 3/2, Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu các bộ ngành, địa phương tập trung tháo gỡ, hướng dẫn ngay kiểm tra thực phẩm, hàng hóa xuất - nhập khẩu đang bị ảnh hưởng bởi thực thi Nghị định 46. Đồng thời, họ phải đôn đốc các đơn vị, địa phương chuẩn bị cơ sở vật chất, nhân lực, thiết bị để thông quan kịp thời, thông suốt.
"Trường hợp hồ sơ đầy đủ theo cam kết, phải cho thông quan ngay, việc lấy mẫu được thực hiện song song hoặc hậu kiểm tại kho doanh nghiệp", công điện nêu.
Sau chỉ đạo của Chính phủ, sáng 4/2, cơ quan này cũng yêu cầu các chi cục hải quan cử cán bộ trực 24/7 giải quyết nhanh, ưu tiên thông quan ngay với hàng thực phẩm nhập khẩu đã đủ hồ sơ kiểm định.
Các bộ ngành đã có động thái tháo gỡ trong những ngày qua. Bộ Nông nghiệp và Môi trường hướng dẫn liên quan tới kiểm dịch trong lĩnh vực nông sản nhập khẩu. Họ cũng đề nghị phân cấp kiểm tra an toàn thực phẩm về địa phương, chuyển mạnh sang hậu kiểm để giảm ùn tắc nhập thực phẩm, nông sản.
Ngày 2/2, Bộ Công Thương lập tổ công tác và kênh tiếp nhận phản ánh từ doanh nghiệp, đề nghị địa phương bố trí nguồn lực, phân cấp giao nhiệm vụ kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm nhập khẩu cho các cơ quan quản lý phù hợp. Danh sách cơ sở kiểm nghiệm với hàng thực phẩm nhập khẩu thuộc quản lý của ngành Công Thương cũng được Bộ ban hành.
Ông Chu Quốc Thịnh, Quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), cho biết một số cửa khẩu từng ách tắc do chưa kịp thích nghi quy trình mới. Các cơ quan đã cho phép chuyển linh hoạt sang kiểm tra giảm với các lô hàng đủ điều kiện, đồng thời tăng phối hợp giữa hải quan và cơ quan kiểm tra địa phương. Địa phương cũng chỉ định cơ sở kiểm nghiệm, hỗ trợ doanh nghiệp hoàn tất thủ tục kiểm tra, kiểm nghiệm.
Một trong những xe hàng sau khi bị ùn ứ được thông quan tại Tây Ninh ngày 31/1. Ảnh: Nam An
Trước đó, theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhiều lô hàng phải bổ sung khâu kiểm tra thực trạng và lấy mẫu kiểm nghiệm, kéo dài thời gian chờ kết quả 5-7 ngày. Hạn chế về kho bãi và điều kiện bảo quản tại cửa khẩu, nhất là cửa khẩu đường bộ, làm gia tăng nguy cơ hư hỏng và chi phí cho doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, quy định hiện hành chưa làm rõ chỉ tiêu kiểm nghiệm và tiêu chuẩn áp dụng với nông sản tươi, khiến cơ quan kiểm tra lẫn doanh nghiệp đều lúng túng.
Vướng mắc nữa được Bộ chỉ ra là quy định hồ sơ đăng ký kiểm tra an toàn thực phẩm với nông sản tươi sống, hàng hóa không thuộc diện phải công bố hợp quy phải kèm theo bản tiêu chuẩn sản phẩm. Đây là yêu cầu mới song chưa có hướng dẫn cụ thể (biểu mẫu và nội dung), gây khó khăn cho doanh nghiệp, các cơ quan trong quá trình thẩm định hồ sơ. Quy định hiện hành cũng chưa cho phép doanh nghiệp đưa hàng về kho riêng trong thời gian chờ kết quả kiểm nghiệm, làm gia tăng rủi ro thiệt hại kinh tế.
Các hiệp hội, ngành hàng cho rằng điểm nghẽn lớn nhất nằm ở giai đoạn chuyển tiếp thiếu hướng dẫn thống nhất. Họ đề xuất nhà chức trách đơn giản hóa hoặc miễn công bố hợp quy với các nguyên liệu không thay đổi về bản chất, công nhận kết quả chứng nhận, kiểm nghiệm của các tổ chức nước ngoài uy tín và làm rõ cơ chế chuyển tiếp với các hồ sơ đã được phê duyệt trước đó.
Phương Dung
