Theo nguồn tin từ Reuters, thiếu hụt nghiêm trọng nhất là yttrium và scandium, hai loại đặc thù trong 17 nguyên tố đất hiếm, đóng vai trò nhỏ nhưng quan trọng trong công nghệ quốc phòng, hàng không vũ trụ và bán dẫn.
Yttrium sử dụng trong các lớp phủ, giúp ngăn động cơ và tuabin bị nóng chảy ở nhiệt độ cao. Giá khoáng sản này đã tăng 60%, kể từ khi bắt đầu ghi nhận khan hiếm ở Mỹ hồi tháng 11/2025. So với cùng kỳ năm ngoái, giá tăng đến 69 lần.
Đến nay, hai công ty chất phủ ở Bắc Mỹ đã tạm ngừng sản xuất do thiếu đầu vào. Một công ty từ chối các khách hàng nhỏ và quốc tế để dành nguyên liệu cho các khách hàng lớn. Một công ty khác ngừng bán các sản phẩm chứa oxit yttrium.
Biểu tượng nguyên tố Yttrium (Y). Ảnh: Reuters
Ngoài yttrium, các nhà sản xuất bán dẫn của Mỹ cũng đang thiếu scandium, ảnh hưởng việc sản xuất chip 5G thế hệ tiếp theo, theo Dylan Patel, Nhà sáng lập và CEO của công ty nghiên cứu SemiAnalysis.
Với sản lượng toàn cầu chỉ vài chục tấn mỗi năm, scandium cần thiết trong pin, hợp kim nhôm đặc biệt cho ngành hàng không vũ trụ, quy trình xử lý và đóng gói chip tiên tiến. Theo ông Dylan Patel, Mỹ hiện không có sản lượng scandium trong nước và không có nguồn cung thay thế nào khác ngoài Trung Quốc.
Bắc Kinh đã cho nối lại nhiều hoạt động xuất khẩu đất hiếm từ tháng 10/2025 nhưng lượng yttrium và scandium xuất sang Mỹ vẫn nhỏ giọt. Trong 8 tháng sau khi các biện pháp kiểm soát được áp dụng (từ tháng 4/2025), Mỹ chỉ nhận được 17 tấn sản phẩm yttrium, so với 333 tấn trong 8 tháng trước thời điểm đó.
Nhiều công ty Mỹ mua scandium từ nhà cung cấp nước thứ ba, nhưng Trung Quốc yêu cầu bên bán phải khai báo khách dùng cuối. Tiến độ cấp giấy phép xuất khẩu scandium mới cho các hãng chip Mỹ chậm, buộc họ cầu cứu Washington.
Một quan chức chính phủ Mỹ xác nhận với Reuters rằng có tình trạng vài nhà sản xuất nước này đang đối mặt với thiếu hụt một số nguyên tố đất hiếm từ Trung Quốc. "Ngành công nghiệp bán dẫn đang bị nhắm mục tiêu", người này nhận định.
Tuy nhiên, tình hình thiếu hụt yttrium và scandium đến nay chưa đến mức ảnh hưởng đến sản xuất động cơ phản lực hoặc chip. Vị này nói chính quyền cam kết đảm bảo quyền tiếp cận các khoáng sản quan trọng cho tất cả doanh nghiệp Mỹ, trong bối cảnh ông sắp có chuyến thăm Trung Quốc tháng sau.
"Điều này bao gồm đàm phán với Trung Quốc và giám sát việc tuân thủ thỏa thuận của Tổng thống Trump với Chủ tịch Tập Cận Bình, cũng như phát triển các chuỗi cung ứng thay thế khi cần thiết", người này nói.
Phiên An (theo Reuters)
