Cuộc không kích quy mô lớn của Mỹ, Israel cùng đòn đáp trả từ Iran cuối tuần trước đã làm gián đoạn hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, nơi lưu thông gần 20% nguồn cung dầu toàn cầu.
Eo biển chưa bị phong tỏa chính thức nhưng khoảng 150 tàu đã thả neo, dừng di chuyển quanh khu vực, sau khi ít nhất ba tàu bị tấn công. Thông thường, mỗi ngày có khoảng 15 triệu thùng dầu thô và hơn 4 triệu thùng thành phẩm (xăng, dầu diesel, nhiên liệu bay) đi qua khu vực này.
Giá dầu hôm 2/3 có thời điểm tăng hơn 10%, lên trên 82 USD một thùng - mức cao nhất hơn một năm, trước khi về quanh 79 USD. Đến trưa 3/3, giá lại vượt mốc 80 USD. Theo chuyên gia, nếu gián đoạn dòng dầu qua eo biển Hormuz chỉ kéo dài vài ngày, thị trường toàn cầu sẽ tự hấp thụ cú sốc này nhờ nguồn cung dồi dào và các nước tiêu thụ lớn mở kho dự trữ.
Tuy nhiên, trường hợp xung đột kéo dài khiến eo biển này bị phong tỏa lâu hơn, tác động có thể rõ nét. Phân tích mới đây của JP Morgan lưu ý, kinh tế thế giới hiện vẫn phụ thuộc vào dầu khí Trung Đông, dù tỷ trọng đã giảm dần những năm qua.
Vị trí eo biển Hormuz và các quốc gia xung quanh. Đồ họa: NASA
JP Morgan đánh giá, giá dầu chỉ chạm 100 USD một thùng nếu nguồn cung hụt 4 triệu thùng mỗi ngày - điều chưa từng xảy ra. Do đó, các chuyên gia của ngân hàng Mỹ nhận định kịch bản giá leo thang lên mức này "khả năng cao khó xảy ra".
Đồng quan điểm, ông Heng Koon How - Trưởng bộ phận chiến lược thị trường ngân hàng UOB (Singapore), cho rằng "kỳ vọng giá lên 100 USD là quá sớm".
Nguyên nhân là một "lằn ranh đỏ" quan trọng vẫn duy trì, khi Iran chưa tấn công trực diện các tàu chở dầu và cơ sở năng lượng Vùng Vịnh. Ngoài ra, OPEC vẫn còn dư địa nhờ các đợt cắt giảm sản lượng trước đó từ năm 2023.
Theo ông How, có dấu hiệu cho thấy Iran giữ mức độ kiềm chế nhất định do lo ngại bị cô lập hơn nữa giữa bối cảnh xung đột khu vực lan rộng. Trong trường hợp cần thiết, các quốc gia Vùng Vịnh và Mỹ có thể triển khai lực lượng hộ tống vũ trang cho tàu chở dầu nhằm giảm rủi ro khi đi qua eo biển Hormuz.
Kịch bản nhiều khả năng xảy ra là giá dầu Brent giao dịch quanh mức 80 USD một thùng trong quý II và III, theo dự báo của Ngân hàng UOB (Singapore).
Trong khi đó JP Morgan lưu ý, ở mức giá này, ngay cả khi nguồn cung không bị gián đoạn, phụ phí rủi ro cao có thể kéo dài do áp lực chính trị, chi phí bảo hiểm và logistics gia tăng.
Diễn biến giá dầu Brent (USD/thùng) từ 26/2 đến 3/3. Nguồn: OilPrice
Ngân hàng lớn nhất của Mỹ dự báo trường hợp giá dầu Brent duy trì quanh 80 USD đến tháng 6 kèm phụ phí rủi ro kéo dài, một số quốc gia châu Á có nguy cơ chịu tác động đáng kể.
Theo Ngân hàng ING (Hà Lan), khu vực này phụ thuộc nhiều vào dòng dầu thô từ Trung Đông. Chẳng hạn, Nhật Bản, Philippines phụ thuộc gần 90%, trong khi Trung Quốc và Ấn Độ nhập khẩu lần lượt khoảng 38% và 46% nhu cầu.
"Bất kỳ gián đoạn nào ở eo biển Hormuz sẽ hạn chế nguồn cung, có khả năng gây ra tình trạng thiếu hụt, làm chậm hoạt động kinh doanh và gây áp lực lên ngành sản xuất khắp châu Á", bà Deepali Bhargava, Trưởng bộ phận nghiên cứu châu Á - Thái Bình Dương của ING nhận định.
Ngay cả khi nguồn cung không thiếu hụt, giá dầu tăng vẫn làm trầm trọng thêm cán cân thương mại và gia tăng áp lực lạm phát. Chỉ cần giá dầu tăng 10% đã có thể làm giảm cán cân tài khoản vãng lai 40-60 điểm cơ bản. Nếu đà tăng kéo dài, mức thâm hụt càng sâu hơn. Thái Lan, Hàn Quốc, Việt Nam và Philippines là những quốc gia dễ bị tổn thương nhất, theo ING.
Ngoài gánh chi phí khi giá dầu tăng, xuất khẩu của một số nền kinh tế châu Á cũng có thể chịu ảnh hưởng. Vài năm qua, nhiều nước đã chủ động đa dạng đầu ra cho hàng xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào thị trường Mỹ, và Trung Đông nổi lên như điểm đến thay thế triển vọng. Vì vậy, bất ổn tại khu vực này kéo dài có nguy cơ làm chậm lại đà tăng trưởng vừa mới bắt đầu.
Ngoài ra, năng lượng chiếm tỷ trọng tương đối lớn trong rổ chỉ số giá tiêu dùng (CPI) ở các nước đang phát triển châu Á. Về lý thuyết, giá dầu tăng cao có thể đẩy lạm phát chung tăng, đặc biệt là khi chi phí nhiên liệu đi lên thường kéo theo giá thực phẩm leo thang.
Thực phẩm chiếm 25-45% rổ hàng hóa CPI ở các nước đang phát triển. Đó là lý do các nền kinh tế như Ấn Độ và Philippines có thể chịu tác động lớn, nơi giá dầu đắt thêm 10% có thể làm lạm phát tăng 0,4 điểm phần trăm. Ngược lại, Australia hưởng lợi do họ là nhà xuất khẩu dầu khí lớn.
Bà Deepali Bhargava dự báo lạm phát tại châu Á sẽ tăng nhưng cơ bản vẫn nằm trong mục tiêu kiểm soát của hầu hết ngân hàng trung ương. "Tuy nhiên, nếu cú sốc giá dầu kéo dài, kết hợp cùng đà mất giá của đồng tiền nội tệ, lạm phát sẽ bị đẩy lên cao. Điều này gây áp lực lớn, buộc các cơ quan điều hành tiền tệ phải tiếp tục giữ nguyên lãi suất thay vì cắt giảm thêm", bà nhận định.
Với kinh tế toàn cầu, chuỗi cung ứng đứt gãy do đóng cửa eo biển Hormuz có thể khiến GDP giảm 0,6 điểm phần trăm trong nửa đầu năm so với kịch bản cơ sở. Còn lạm phát tăng hơn 1 điểm phần trăm.
"Đây là một cú sốc vĩ mô ở mức vừa phải, khó có khả năng đe dọa đà mở rộng của kinh tế hay làm thay đổi đáng kể lộ trình chính sách tiền tệ toàn cầu", JP Morgan nhận định. Dù vậy, xung đột Trung Đông vẫn có thể làm gián đoạn đà cải thiện niềm tin kinh doanh toàn cầu đang diễn ra.
Phiên An
