Nửa đêm 2/3, anh Sơn, ở quận Thanh Xuân cũ, mang theo ghế xếp, ngồi chờ trước cổng trường THPT Phan Bội Châu tới sáng để nộp hồ sơ học lớp 10. Con gái anh học đuối môn Tiếng Anh, các môn khác cũng không quá nổi trội. Trong khi đó, tỷ lệ trúng tuyển lớp 10 công lập năm nay tại Hà Nội dự báo chỉ khoảng 55% - mức thấp kỷ lục trong 10 năm qua.
"Thế cho nhẹ nhàng", anh Sơn nói. Với mức học phí hơn 3 triệu đồng mỗi tháng, anh cho rằng đây là lựa chọn hợp túi tiền và an tâm khi 100% học sinh của trường đỗ tốt nghiệp, đại học.
Chị Hà, sống tại quận Cầu Giấy cũ, cũng vừa "chốt" một suất vào lớp quốc tế trường THPT Đoàn Thị Điểm cho con trai. Sau 9 năm học trường công, chị muốn con thay đổi môi trường ở bậc THPT để tập trung ôn các chứng chỉ quốc tế như IELTS, SAT và rèn luyện kỹ năng mềm phục vụ mục tiêu du học.
"Con vẫn ôn thi lớp 10 cùng các bạn, song cả tôi và con không bị áp lực về việc đỗ trường công lập nữa", chị nói.
Học sinh được mẹ ôm động viên sau khi hoàn thành kỳ thi lớp 10 ở Hà Nội năm 2025. Ảnh: Tùng Đinh
Theo ông Đàm Tiến Nam, Hiệu trưởng trường THCS & THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm - Cầu Giấy, xu hướng phụ huynh chủ động chọn trường tư làm "nguyện vọng duy nhất" ngày càng tăng. Tại trường ông, tỷ lệ học sinh chuyển tiếp từ bậc THCS lên THPT những năm gần đây đạt khoảng 85-90%.
Còn ở trường THCS và THPT M.V. Lômônôxốp, hiệu trưởng Nguyễn Quang Tùng cho biết gần 30 học sinh không dự kỳ thi lớp 10 công lập ở Hà Nội, nhiều em khác vẫn thi nhưng thực tế đã "chốt" học lên lớp 10 của trường.
"Không phải đó đều là những học sinh học kém, mà rất nhiều em học lực tốt vẫn lựa chọn như vậy", ông Nam nói.
Theo ông Nam, có hai lý do chính khiến các gia đình chủ động chọn trường tư.
Một là áp lực thi trường công quá lớn. Kỳ thi vào lớp 10 công lập năm nay được dự báo cạnh tranh căng thẳng, khi tỷ lệ trúng tuyển công lập chỉ 55% trên tổng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS. Vì vậy, nhiều gia đình muốn giảm áp lực cho con.
Hai là góc nhìn của phụ huynh về trường tư đã thay đổi. Ông Nam lấy ví dụ giai đoạn trước, nhiều người coi trường tư là "phương án dự phòng" cho học sinh kém hoặc chỉ khi trượt trường công mới chọn. Nhưng hiện nay, họ tự tìm hiểu rất kỹ, từ cơ sở vật chất, học phí, chương trình, xem có phù hợp với định hướng và điều kiện hay không.
Hiệu trưởng Nguyễn Quang Tùng nói thêm rằng để đáp ứng nhu cầu của phụ huynh, các trường tư cũng có nhiều thay đổi, như tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, chương trình học, hoạt động ngoại khóa, kỹ năng sống...
"Học sinh từ trường tư vẫn có thể đỗ vào các trường đại học top đầu của Việt Nam, xin được nhiều học bổng ở các trường đại học danh tiếng trên thế giới", ông Tùng cho hay.
Song, "rào cản" lớn nhất với đa số gia đình là học phí, theo thầy Quang, hiệu trưởng một trường THCS ở ngoại thành Hà Nội.
Hiện, thành phố có khoảng 100 trường THPT tư thục, học phí từ vài triệu tới hơn 100 triệu đồng một tháng. Trong đó, mức thu phổ biến nhất là 4-10 triệu đồng, thường dành cho các lớp học chương trình chuẩn của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Số tiền này chưa gồm đồng phục, sách vở, ăn trưa, xe đưa đón, phí xây dựng trường...
Trong khi đó, thu nhập bình quân của người dân Hà Nội là hơn 7,5 triệu đồng một tháng, số liệu năm 2024 của Cục thống kê thành phố.
"Vì vậy, hiển nhiên lựa chọn trường tư không phải dành cho số đông. Nên dù biết cuộc đua lớp 10 công lập áp lực, không phải gia đình nào cũng có thể tìm hướng khác", thầy Quang nói.
Theo thầy, hướng đi nào cũng có được, mất. Do đó, các gia đình nên căn cứ vào lực học của con, định hướng phát triển và khả năng tài chính. Thầy cho rằng nên tránh việc cho con vào trường tư theo trào lưu, không tìm hiểu kỹ về chất lượng đào tạo hoặc quá sức thu nhập của bố mẹ.
Còn với những gia đình đã chốt không học công lập, thầy Quang gợi ý tận dụng thời gian này để cho con cái học thêm ngoại ngữ, kỹ năng mềm, định hướng nghề nghiệp, giúp các em có nền tảng để phát triển thuận lợi hơn trong những năm THPT.
Anh Sơn đã hoàn tất thủ tục ghi danh vào trường Phan Bội Châu cho con gái. Người bốn nhẩm tính sẽ phải "cân đối chi tiêu một chút" để đóng học phí của con, song vẫn hài lòng với lựa chọn này.
"Tốn kém hơn thật, nhưng đổi lại con đỡ áp lực, mình cũng thấy nhẹ đầu", anh nói.
Thanh Hằng - Dương Tâm
*Tên một số phụ huynh, hiệu trưởng được thay đổi
