Mới đây, danh ca Khánh Ly đã ra mắt cuốn sách "Hát cùng nguồn cội – Chân dung Khánh Ly". Dự án do Tiến sĩ Bùi Quang Ngọc làm chủ nhiệm, ca sĩ Quang Thành giữ vai trò chủ biên và thực hiện. Cuốn sách là ấn phẩm duy nhất khắc họa đầy đủ hơn 80 năm cuộc đời của Khánh Ly, không phải hồi ký, không hẳn tự truyện mà là những ký ức, chân dung và giai thoại được kể lại với tâm thế của một người đã đi qua gần trọn một thế kỷ.
Sách gồm tám chương, lần lượt tái hiện hành trình từ tuổi thơ ở Hà Nội, những năm tháng lập nghiệp, cuộc gặp định mệnh với nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đến quãng đời viễn xứ. Trong đó, chương viết về mối tri âm giữa Khánh Ly và Trịnh Công Sơn được xem là điểm nhấn, với nhiều bút tích, tư liệu lần đầu công bố.
Danh ca Khánh Ly trong buổi công bố phim tư liệu nhiều tập và cuốn sách "Hát cùng nguồn cội - Chân dung Khánh Ly".
Cuốn sách đầu tay ở tuổi U90 của danh ca Khánh Ly.
Chia sẻ trong buổi trà đàm ra mắt sách tại Hà Nội vào tối 2/3/2026, danh ca Khánh Ly hài hước bày tỏ rằng không tưởng tượng được một người "ít học" như mình lại có được cuốn sách dày dặn, đầy đủ về cuộc đời, sự nghiệp.
Đặc biệt, nữ danh ca nhắc nhiều đến cái chết và những ký ức về nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Bà đọc lời bài hát "Những con mắt trần gian" của ông: "Đường trần rồi khăn gói. Mai kia chào cuộc đời". Ông từng nói với bà: "Chúng ta không mong được sinh ra trong cuộc đời này nhưng khi chúng ta rời đi, sẽ có người nhớ chúng ta".
Ở tuổi U90, với Khánh Ly, cái chết là điều con người không thể lựa chọn, cần đón nhận bằng sự bình thản: "Tôi là người Công giáo, một sợi tóc rơi xuống không ngoài ý Chúa. Chúa gọi về thì mình về. Khi nào Chúa gọi thì tôi đi. Đi sớm, đi muộn cũng là đi. Sớm chưa chắc đã là không may. Muộn chưa hẳn đã là hạnh phúc. Cái may mắn là được ra đi trong một giấc ngủ. Chỉ có người ở lại khổ".
Bà nhắc lại bài học từ nhạc sĩ Trịnh Công Sơn: "Sống trong đời sống cần có một tấm lòng". Khi còn trẻ, không hiểu điều ông muốn truyền đạt, bà nghĩ bụng: "Mình cần tiền để nuôi con, để mua đôi giày, cái áo đẹp, chứ cần gì tấm lòng". Qua nhiều năm, bà mới đồng cảm tư tưởng của ông bởi đến "ngày sau sỏi đá cũng cần có nhau".
Danh ca Khánh Ly tại buổi gặp gỡ giới thiệu cuốn sách "Hát cùng nguồn cội". Video: Ngọc Mai
"Hát cùng nguồn cội - Chân dung Khánh Ly" gồm 8 chương: Mở đầu cuốn sách là không gian Hà Nội nơi cô bé Nguyễn Thị Lệ Mai (tên thật của Khánh Ly) chào đời. Khánh Ly viết: "Hà Nội ở trong tôi. Tôi luôn hãnh diện vì là người Hà Nội".
Chương 2 của cuốn sách là chặng đường nhiều thử thách của một cô gái trẻ đi tìm chỗ đứng cho tiếng hát mình. Năm 1962, bà chính thức chọn nghệ danh Khánh Ly. Đó không chỉ là một cái tên, mà như một lời tự định danh cho số phận. Cuộc gặp với nhạc sĩ Trịnh Công Sơn năm 1964 tại Đà Lạt và lần tái ngộ định mệnh năm 1967 tại Sài Gòn đã mở ra một chương mới của tân nhạc Việt Nam. Đêm 19/11/1967 tại Quán Văn, lần đầu tiên Khánh Ly hát Diễm Xưa. Từ đó, hình ảnh "nữ hoàng chân đất" và giọng hát "khói thuốc xanh" trở thành biểu tượng.
Chương 3 "Những tháng ngày viễn xứ" nói về biến cố của Khánh Ly. Có những lúc, bà không muốn nhớ đến chính thân phận mình. Nhưng chính trong giai đoạn này, bà nhận ra điều quý giá nhất không phải danh vọng, mà là gia đình. Cuộc hôn nhân với ông Nguyễn Hoàng Đoan trở thành điểm tựa tinh thần giữa những năm tháng bấp bênh.
