Bộ Khoa học và Công nghệ cuối tháng 3 ban hành Thông tư 07 quy định về an toàn hạt nhân đối với địa điểm, thiết kế, xây dựng và phân tích an toàn nhà máy điện hạt nhân. Thông tư bao gồm bảy chương, 163 điều, trong đó khảo sát, đánh giá địa điểm là một trong những nội dung đầu tiên.
Theo đó, địa điểm được đánh giá là phù hợp đối với việc xây dựng nhà máy điện hạt nhân "nếu không có các yếu tố loại trừ" và phải "có giải pháp khắc phục các yếu tố bất lợi", đồng thời có kế hoạch ứng phó sự cố khả thi, hiệu quả.
Hai yếu tố loại trừ được nêu trong thông tư là: địa điểm có đứt gãy hoạt động trong lân cận; và địa điểm có khả năng rung động nền đất do động đất gây nguy hiểm cho nhà máy điện hạt nhân nhưng không có giải pháp khắc phục.
Khu đất được quy hoạch làm nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận, tháng 10/2025. Ảnh: Bùi Toàn
Đặc điểm để đánh giá các đứt gãy hoạt động, theo thông tư, là dựa trên dữ liệu địa chất, địa vật lý, trắc địa và địa chấn. Theo đó, đứt gãy được xem là hoạt động khi có một trong những đặc điểm gồm: có bằng chứng về dịch chuyển trên hoặc gần mặt đất, xảy ra ít nhất một lần, hoặc nhiều lần mang tính chu kỳ khoảng 130 nghìn năm trở lại đây tại các khu vực hoạt động kiến tạo mạnh, hay ranh giới mảng; và khoảng 2,58 triệu năm tại các khu vực hoạt động kiến tạo yếu hơn, trong nội mảng.
Ngoài ra, thông tư cũng yêu cầu đánh giá nguy cơ trong trường hợp động đất cực đại, về khả năng xảy ra dịch chuyển trên hoặc gần mặt đất, trong môi trường kiến tạo hiện đại tại địa điểm nhà máy điện hạt nhân. Một điểm khác có thể xác định đứt gãy nếu nó có quan hệ cấu trúc với một đứt gãy hoạt động khác đã biết và đã được chứng minh rằng dịch chuyển của cấu trúc này có thể gây ra dịch chuyển thể hiện trên hoặc gần bề mặt đối với cấu trúc kia.
Trong thông tư, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng yêu cầu đánh giá đứt gãy địa chất với quy mô lớn, trong một khoảng cách nhất định từ địa điểm và có ảnh hưởng đáng kể đối với an toàn của nhà máy điện hạt nhân.
"Các phương pháp và khảo sát được thực hiện đủ chi tiết để hỗ trợ đưa ra quyết định có liên quan đến an toàn", thông tư nêu.
Với yếu tố loại trừ thứ hai là khả năng rung động nền đất, thông tư cũng đưa ra yêu cầu đánh giá nguy hại rung động nền đất để cung cấp dữ liệu đầu vào cần thiết cho thiết kế chống động đất, hoặc nâng cấp an toàn cho các cấu trúc, hệ thống và bộ phận của nhà máy điện hạt nhân. Ngoài ra, cần xem xét tác hại của sự rung động nền đất kết hợp với tác hại của các sự kiện khác do động đất gây ra, đồng thời xem xét khả năng xảy ra động đất do hoạt động của con người.
Về các yếu tố bất lợi khi lựa chọn địa điểm nhà máy điện hạt nhân, thông tư nêu danh mục gồm các địa điểm có nguy cơ từ địa chất, khí hậu, hạ tầng và điều kiện tự nhiên. Cụ thể, khu vực có đứt gãy hoạt động gần kề, từng ghi nhận động đất hoặc có dấu hiệu núi lửa, tồn tại hiện tượng karst đang phát triển, nền móng yếu, có thể xảy ra điều kiện khí tượng cực đoan như bão, lốc xoáy, gió mạnh; hay nguy cơ ngập lụt, lũ quét cũng là yếu tố bất lợi, cần có khả năng khắc phục nếu chọn.
Ngoài ra, sân bay cũng có thể là điểm bất lợi, trong đó thông tư đề cập đến các sân bay với khoảng cách dưới 10 km, có đường băng dài hơn 1.800 m và trung bình không quá 5.000 chuyến bay trên tuần; hoặc sân bay có khoảng cách nhỏ hơn 16 km nhưng trung bình trên 5.000 chuyến mỗi tuần.
Nhân sự làm việc tại lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt, năm 2025. Ảnh: Trường Hà
Ngoài địa điểm, thông tư cũng nêu các yêu cầu an toàn đối với thiết kế, xây dựng, cùng yêu cầu đối với phân tích an toàn, yêu cầu về hệ thống quản lý chất lượng của nhà máy điện hạt nhân.
Việt Nam đang từng bước chuẩn bị cho chương trình điện hạt nhân. Cuối năm 2024, Quốc hội đã thông qua chủ trương tái khởi động dự án điện hạt nhân Ninh Thuận. Sau đó, Chính phủ đưa ra định hướng kiện toàn bộ máy quản lý, hoàn thiện khung pháp lý và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để triển khai chương trình điện hạt nhân quốc gia.
Theo kế hoạch, nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Việt Nam dự kiến đặt tại tỉnh Khánh Hòa, trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận cũ, gồm hai dự án Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2. Việt Nam đã cơ bản thống nhất với phía Nga dự thảo hiệp định hợp tác xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1. Dự án do EVN làm chủ đầu tư, đặt tại xã Phước Dinh, huyện Thuận Nam trước đây.
Lưu Quý
