Steve Wozniak chia sẻ với LA Times rằng ông vẫn nhớ như in khoảnh khắc chế tạo "chiếc máy tính cá nhân tuyệt vời" cách đây nửa thế kỷ. Tuy nhiên, chàng kỹ sư trẻ khi đó không thể thuyết phục Hewlett-Packard (HP), công ty mình đang làm việc, chấp nhận ý tưởng lớn này.
"Họ từ chối tôi 5 lần về máy tính cá nhân", Wozniak kể lại. "Tôi muốn HP làm điều đó. Tôi yêu công ty của mình, nhưng chỉ còn cách tự kinh doanh, cùng Steve Jobs".
Wozniak và Jobs, đều ở độ tuổi 20, cùng Ron Wayne đã thành lập Apple trong gara để xe của gia đình Steve Jobs ở Los Altos, California. Bo mạch điện tử mà Wozniak chia sẻ với Jobs vào năm 1976 đã trở thành Apple I - sản phẩm đầu tiên trong chuỗi thiết bị đánh dấu sự phát triển của công ty từ một startup nhỏ trong gara trở thành gã khổng lồ trong ngành điện tử tiêu dùng. Qua nhiều năm, hãng đã tạo ra rất nhiều sản phẩm đình đám như máy nghe nhạc iPod, máy tính bảng iPad, điện thoại iPhone, máy tính Mac... cũng như các dòng đồng hồ thông minh, tai nghe không dây và kính thực tế ảo Vision Pro hiện đại.
Theo Forbes, Apple hiện là một trong những "đế chế công nghệ" quyền lực nhất thế giới. Hãng có 166.000 nhân viên, giá trị thị trường vượt 3.500 tỷ USD. Công ty đã hình thành cộng đồng người dùng trung thành thông qua hơn 2,5 tỷ thiết bị đang hoạt động trên toàn thế giới.
Minh họa Apple tròn 50 tuổi. Ảnh: The Verge
Đế chế Apple
Theo thống kê của Reuters, từ khi niêm yết năm 1980, giá cổ phiếu của công ty đã tăng 27.438%, doanh thu hàng năm tiến gần tới con số nửa tỷ USD (dự kiến đạt 465 tỷ USD trong năm tài chính 2026). Bên cạnh phần cứng, mảng dịch vụ gồm App Store, Apple Music và dịch vụ phát trực tuyến trở thành động lực tăng trưởng chính khi số lượng thiết bị ngày càng mở rộng.
"Apple không đơn thuần là một công ty công nghệ, mà là biểu tượng văn hóa", nhà phân tích Jacob Bourne của eMarketer nói với LA Times.
Theo Bourne, bằng cách tạo ra những sản phẩm thiết kế tốt, xóa nhòa ranh giới giữa công việc và giải trí, Apple "nuôi dưỡng mối liên kết cảm xúc" với thương hiệu. Lập trường của công ty về quyền riêng tư và bảo mật cũng tạo dựng niềm tin, thúc đẩy hàng nghìn người sẵn sàng xếp hàng dài tại các cửa hàng bán lẻ để mua sản phẩm mới mỗi khi ra mắt.
"Mọi công ty đều tuyên bố nỗ lực đạt đến sự xuất sắc, nhưng hầu hết sáo rỗng", David Pogue, nhà báo và tác giả cuốn sách vừa xuất bản Apple: The First 50 Years (Apple: 50 năm đầu tiên), nhận xét. "Nhưng khi đến Apple và trò chuyện với những người ở đó, bạn sẽ cảm nhận được sự cuồng nhiệt. Làm việc tại Apple rất căng thẳng khi mọi người kỳ vọng rất nhiều vào bạn".
Theo Pogue, sự chú trọng đến từng chi tiết thể hiện rõ trong nhiều sản phẩm của hãng. Chẳng hạn, khi phát triển công nghệ cho phép người dùng mở khóa thiết bị bằng khuôn mặt, Apple đã thử nghiệm với những người đi xe máy Harley-Davidson, thậm chí thuê các nghệ sĩ chuyên về hiệu ứng đặc biệt của Hollywood nhằm đảm bảo mặt nạ giống người thật không thể đánh lừa hệ thống nhận diện.
"Câu chuyện của Apple là một thiên sử thi về những đêm thức trắng điên cuồng và sự nổi loạn sáng tạo", tác giả Pogue mô tả trong cuốn sách. "Về thành công vang dội của iPod, iPhone, iPad hay thất bại mang tính bài học như Lisa, Apple III, MobileMe, Apple có đầy đủ lý tưởng lẫn sự thông minh đến đáng sợ trong gần ba thế hệ - những người muốn tạo ra những sản phẩm tốt hơn bằng quản lý, tiếp thị, chiến lược, đi kèm sáng tạo, động lực và cả sự ám ảnh".
Trước khi vươn lên đỉnh cao, Apple đã trải qua giai đoạn khó khăn về tài chính và bất ổn. Nhà đồng sáng lập Wayne rời công ty chỉ hơn 10 ngày sau khi thành lập vì cho rằng công ty quá rủi ro về mặt tài chính.
"Nếu toàn bộ mọi việc đổ bể, Jobs và Woz sẽ chẳng còn gì để tiêu, vậy họ sẽ tìm ai? Rõ ràng là thế. Tôi không thấy mình có thể chịu đựng được rủi ro trước một thảm họa như thế", Wayne giải thích trong sự kiện ra mắt cuốn sách của Pogue đầu tháng 3.
Vào những năm 1990, Apple sa thải một phần ba nhân viên và đứng trên bờ vực phá sản. Và rồi Jobs trở lại. Ông rời công ty năm 1985 sau mâu thuẫn với hội đồng quản trị và CEO John Sculley. Trước đó, Sculley gia nhập Apple sau khi được Jobs thuyết phục rằng: "Ông muốn bán nước đường cả đời, hay muốn cùng tôi thay đổi thế giới?".
Tháng 7/1997, Steve Jobs thuyết phục hội đồng quản trị cho ông làm CEO tạm thời. Ông cho ngừng sản xuất Newton MessagePad và thông báo Microsoft sẽ đầu tư 150 triệu USD. Cùng giai đoạn, ông và nhà thiết kế Jonathan Ive phát triển dự án iMac. Tháng 5/1998, iMac ra đời với giá 1.299 USD. Đến cuối năm đó, 800.000 chiếc được tiêu thụ, trở thành máy tính ăn khách nhất tại Mỹ. Giới phân tích nhận định đây là canh bạc lớn, vì Apple khó thoát khỏi phá sản nếu thất bại, và thế giới ngày nay có thể đã không xuất hiện iPhone, iPad hay App Store.
Năm 2011, Jobs qua đời vì ung thư tuyến tụy ở tuổi 56, làm dấy lên nhiều nghi ngại về tương lai của công ty. Khi đó, Apple cũng đối mặt với sự giám sát chặt chẽ về điều kiện làm việc tại các nhà máy ở Trung Quốc, nhưng nhanh chóng làm chủ tình hình.
"Apple luôn linh hoạt. Chúng tôi có rất nhiều hướng đi khác nhau", Wozniak nói, thêm rằng bí quyết thành công của Apple là quản lý thương hiệu tốt và không sản xuất "hàng dởm" dễ hỏng.
"Trong mỗi bước đột phá, một ý tưởng luôn dẫn dắt chúng ta. Đó là thế giới tiến lên phía trước nhờ những người có tư duy khác biệt", CEO Tim Cook viết trong thư gửi nhân viên tuần trước.
Thách thức trước làn sóng AI
Theo Bloomberg, Apple đang bước vào bối cảnh mới khi trí tuệ nhân tạo bùng nổ. Trong nhiều năm, công ty bị chỉ trích khi không có những sản phẩm đột phá như iPhone, iPod, MacBook... ở thời Steve Jobs. Trong làn sóng AI, nhiều ý kiến cho rằng công ty thậm chí có thể bị hụt hơi. Thực tế, Apple chưa thể hiện được nhiều ở lĩnh vực này và phải tới tháng 6 mới giới thiệu "tiến bộ về AI" của mình.
Reuters đánh giá nhà sản xuất iPhone đang chịu áp lực phải chứng minh công ty có thể duy trì vị thế đế chế công nghệ trong thời đại trí tuệ nhân tạo, khi các đối thủ như Google, Microsoft, OpenAI, Anthropic đều có sản phẩm đột phá. Dù đã tích hợp tính năng học máy vào chip từ năm 2017, sự chậm trễ trong triển khai tính năng AI cho thấy Apple "chưa giải được bài toán về cách người tiêu dùng sử dụng trí tuệ nhân tạo trên thiết bị".
"Mối đe dọa thực sự nằm ở dài hạn. Điều gì sẽ xảy ra nếu AI trở nên tốt đến mức loại bỏ hoàn toàn giao diện người dùng truyền thống? Nói cách khác, điều gì xảy ra nếu điểm tích hợp hấp dẫn nhất không phải hệ điều hành và thiết bị phần cứng truyền thống, mà là AI và một thiết bị chuyên dụng?", nhà phân tích công nghệ Ben Thompson đặt câu hỏi.
Tuy nhiên, nhà sáng lập Apple Wozniak tin công ty sẽ sớm thích nghi, dù có thể không còn tiên phong như trước. "Thế giới giờ do những người muốn bán hàng vận hành", ông nói. "Họ sẽ không để chúng ta thoát khỏi điều đó".
Một số chuyên gia khác cũng nhận xét tương tự. "Apple có thể vượt qua được áp lực hiện tại, ít nhất trong tương lai gần", Bourne của eMarketer, nhận định.
"Trong 5 thập kỷ qua, công ty đã trải qua nhiều thăng trầm, nhưng cuối cùng đều để lại dấu ấn trong hầu hết khía cạnh công nghệ và văn hóa, từ giải trí đến thể dục thể thao và khả năng tiếp cận", The Verge bình luận.
"Apple đã tồn tại 50 năm mà không có đối thủ nào thực sự cạnh tranh được với mô hình kinh doanh tích hợp của mình. Số phận của 50 năm tiếp theo có thể phụ thuộc vào câu hỏi: liệu AI cuối cùng hấp dẫn đến mức nào, và liệu các công ty như OpenAI có thể vượt Apple hay không", Thompson nói thêm.
- Apple sắp tròn 50 tuổi
