Trường tiên tiến ở Nghệ An: Tuyển khó, học sinh mệt, trường 'đuối'

Đề án thí điểm xây dựng trường mầm non, phổ thông tiên tiến theo xu thế hội nhập quốc tế tại Nghệ An giai đoạn 2021 - 2030 được triển khai ở cả 4 cấp học. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, mô hình này dần bộc lộ những vướng mắc khác nhau ở từng bậc học.

Một tiết học tiếng Anh tăng cường của học sinh Trường THCS Đặng Thai Mai.

Trường tiên tiến khó… tiến

Gần 200 học sinh đăng ký học bóng rổ nhưng chỉ khoảng 50 em tham gia thường xuyên. Ở môn tin học tăng cường, trong số 185 học sinh đăng ký, chỉ 34 em dự thi lấy chứng chỉ. 

Những con số tại Trường THCS Trường Thi (phường Trường Vinh) phần nào phản ánh thực tế của mô hình trường tiên tiến sau 3 năm triển khai. "Chương trình học khá nặng. Học tiên tiến nếu chỉ cần học trên lớp, không phải học thêm mà vẫn đủ khả năng thi vào lớp 10 công lập thì sẽ rất tốt. Tuy nhiên, thực tế ngoài hai buổi học kín lịch ở trường, em vẫn phải đi học thêm rất nhiều bên ngoài nên khá mệt mỏi. Hiện em chỉ theo học tiếng Anh tăng cường, còn các môn khác không theo nổi vì mệt quá", em Nguyễn Minh Hưng, học sinh lớp 8A, Trường THCS Trường Thi chia sẻ.

Từ năm học 2022 – 2023, Nghệ An đã triển khai thí điểm mô hình trường tiên tiến ở 4 bậc học, từ mầm non đến THPT.

Chị Nguyễn Lan Hương (phụ huynh có con học lớp tiên tiến Trường THCS Trường Thi) từng rất kỳ vọng khi quyết định cho con theo học chương trình này. "Theo tìm hiển ban đầu, sẽ dạy học theo hướng hội nhập, tăng cường tiếng Anh, kỹ năng… nên gia đình cố gắng đầu tư từ đầu. Tuy nhiên, nhiều phụ huynh có con theo mô hình này vẫn băn khoăn về chất lượng đào tạo khi cơ sở vật chất chưa đáp ứng được yêu cầu, chưa có nhà ăn, bếp ăn, chỗ ngủ trưa cho học sinh, trang thiết bị dạy học chưa tương xứng", chị Hương nói.

Ngoài ra, phụ huynh này cũng băn khoăn bởi sau gần 3 năm học chương trình Tin học, cuối năm nhà trường đều yêu cầu phụ huynh phải đóng hơn 600.000 đồng/năm để thi lấy chứng chỉ quốc tế, trong khi chứng chỉ này không bắt buộc ở trường phổ thông. Không riêng chị Hương, nhiều phụ huynh khác cũng đặt niềm tin vào mô hình tiên tiến. Mục tiêu được đặt ra khá rõ, nâng cao chất lượng giáo dục, tạo môi trường học tập hiện đại, từng bước tiệm cận các chuẩn quốc tế.

Theo lãnh đạo Trường THCS Trường Thi, không ít phụ huynh dù đã đóng tiền vẫn cho con nghỉ học vì cho rằng mất thời gian hoặc chưa thấy rõ lợi ích. Sau thời gian thí điểm, quy mô của trường cũng giảm đáng kể, từ hơn 800 học sinh xuống còn 574 em. Số lớp tiên tiến giảm dần qua từng năm. Nhiều phụ huynh lựa chọn chuyển trường cho con do không đủ điều kiện theo học.

Một giờ học STEM dành cho học sinh các lớp tiên tiến ở Trường THCS Trường Thi.

Nhìn lại 3 năm triển khai, bà Bành Thị Thúy Hà, Hiệu trưởng Trường THCS Trường Thi cho biết, đã dành nhiều tâm huyết cho mô hình này. Dù điều kiện còn hạn chế, trường vẫn cố gắng tận dụng nguồn lực để cải thiện cơ sở vật chất, đầu tư phòng bán trú và tổ chức các hoạt động. Tuy nhiên, những nỗ lực đó vẫn chưa đủ để bù đắp những thiếu hụt trong quá trình thực hiện.

Theo bà Bành Thị Thuý Hà, chương trình tiên tiến khá nặng khi ngoài nội dung của Bộ, học sinh còn phải học thêm nhiều môn tăng cường, kéo theo chi phí tăng cao, vượt quá khả năng của không ít phụ huynh. "Trong khi đó, nhà trường chưa được đầu tư tương xứng về cơ sở vật chất, cũng chưa có cơ chế riêng. Giáo viên phải dạy hai buổi mỗi ngày, áp lực lớn. Sĩ số lớp thấp khiến nguồn kinh phí hạn chế, nhưng khối lượng công việc lại tăng gấp nhiều lần", bà Bành Thị Thúy Hà nói. 

Cần đánh giá lại trước khi nhân rộng

Từ đề án thí điểm này, năm học 2022 - 2023, Nghệ An triển khai mô hình trường tiên tiến ở cả 4 cấp học, kỳ vọng tạo thêm lựa chọn chất lượng cho học sinh và giảm áp lực tuyển sinh.

Tuy nhiên, đến năm học 2026 - 2027, mô hình này không còn được tiếp tục ở bậc THPT theo kế hoạch tuyển sinh lớp 10 của UBND tỉnh này vừa ban hành.

Trường THCS Đặng Thai Mai được chọn xây dựng mô hình trường tiên tiến.

Không chỉ bậc THCS gặp khó mà với bậc THPT, học sinh cũng dè dặt khi đăng ký lớp tiên tiến. Trước đó, tại TP Vinh (cũ), ba trường THPT gồm Hà Huy Tập, Lê Viết Thuật và Huỳnh Thúc Kháng được giao mở thêm mỗi năm 2 - 5 lớp tiên tiến. Học sinh ngoài học phí theo quy định phải đóng thêm khoảng gần 2 triệu đồng/tháng cho các chương trình tăng cường.

Theo hướng dẫn, mô hình này sẽ xét tuyển kết hợp với điểm học tập rèn luyện 4 năm ở bậc THCS (điểm học bạ) với những học sinh có chứng chỉ IELTS, chứng chỉ tin học. Nguồn tuyển sinh này được xem là có chất lượng nhưng số học sinh đếm trên đầu ngón tay.

Dù được kỳ vọng thu hút học sinh khá, giỏi, thực tế lại ngược lại. Những học sinh có điểm cao thường chọn lớp công lập truyền thống để không phát sinh chi phí. Trong khi đó, nguồn tuyển từ xét học bạ kết hợp chứng chỉ quốc tế rất hạn chế. Hệ quả là nhiều lớp không đủ chỉ tiêu, thậm chí phải hạ chuẩn đầu vào. Chất lượng giữa các lớp trong cùng trường vì thế bị kéo giãn.

Giờ học bóng rổ của học sinh Trường THCS Đặng Thai Mai.

Không chỉ khó từ đầu vào, việc triển khai mô hình còn đặt ra nhiều áp lực cho các nhà trường. Ông Cao Thanh Bảo, Hiệu trưởng Trường THPT Hà Huy Tập cho biết, mô hình này phát huy hiệu quả tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, giúp học sinh phát triển kỹ năng toàn diện. Tuy nhiên, tại Nghệ An, việc triển khai chưa đạt kỳ vọng. "Chất lượng đầu vào chưa đảm bảo, trong khi điều kiện thực hiện chưa đồng bộ nên mô hình chưa phát huy hiệu quả ở bậc THPT", ông Bảo nói.

Theo ông Bảo, dù đề án đặt mục tiêu ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên, nhưng thực tế nhiều trường chưa được bổ sung tương xứng. "Ở một số nơi, học sinh chỉ đóng thêm khoảng 1 triệu đồng/tháng và được học trong điều kiện tốt. Còn tại Nghệ An, ngoài học phí tăng cường, học sinh còn phải đóng thêm tiền tăng giờ do thiếu giáo viên, khiến chi phí tăng cao và khó thu hút người học", ông Bảo phân tích.

Tại Trường THCS Đặng Thai Mai, dù không gặp nhiều áp lực về tuyển sinh đầu vào, việc triển khai mô hình trường tiên tiến trong điều kiện còn hạn chế vẫn đặt ra không ít khó khăn.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Hiệu trưởng Trường THCS Đặng Thai Mai, mô hình này mang lại những giá trị tích cực khi giúp học sinh phát triển toàn diện và nhà trường vẫn đảm bảo được chất lượng đầu vào, đầu ra. Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả, cần có cơ chế riêng về cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên cũng như các chính sách ưu tiên đi kèm. "Nếu thiếu sự đồng bộ, các nhà trường sẽ rất vất vả trong quá trình thực hiện", bà Hiền cho biết.

Sau gần 4 năm thí điểm, mô hình trường tiên tiến tại Nghệ An đang bộc lộ vướng mắc ở nhiều khâu, từ tuyển sinh, chương trình học đến điều kiện đảm bảo. Nhiều ý kiến cho rằng cần có đánh giá toàn diện để làm rõ hiệu quả thực chất của mô hình trước khi tiếp tục hoặc điều chỉnh. Nếu không được tháo gỡ kịp thời, mô hình "tiên tiến" có nguy cơ chỉ dừng lại ở tên gọi, trong khi áp lực vẫn đè nặng lên nhà trường, phụ huynh và chính học sinh.