2 giờ sáng, ông Triệu lại bị vợ lay tỉnh. "Vừa nãy ông đang ngáy tự nhiên ngưng bặt mười mấy giây, rồi lại rên hừ hừ như thể không thở nổi ấy".
Ông Triệu trở mình, không mấy để tâm: "Ban ngày mệt, tối ngủ say thôi mà". Thế nhưng suốt một tuần sau đó, người vợ phát hiện ông có nhiều biểu hiện lạ: lúc thì đột ngột trăn trở, mồ hôi đầm đìa; lúc tỉnh dậy lại ôm đầu bảo "như bị vòng sắt siết chặt"; có hai lần sáng sớm ngủ dậy nói năng lắp bắp, mất vài phút mới trở lại bình thường.
Người đàn ông 58 tuổi duy trì "chuyện vợ chồng" 2 lần/tháng suốt nhiều năm: Nhìn chỉ số khám sức khỏe, ai cũng ghen tị
Sau khi đến bệnh viện, câu đầu tiên bác sĩ nói là: "Trường hợp của bác không nhất thiết là xuất huyết não ngay lúc này, nhưng nó là tín hiệu cực kỳ nguy hiểm của mạch máu não, cần phải tầm soát khẩn cấp".
Nhiều người lầm tưởng xuất huyết não xảy ra mà "không có dấu hiệu báo trước". Thực tế không hẳn vậy. Mối nguy thật sự nằm ở chỗ: Khi tín hiệu xuất hiện, chúng ta lại đổ lỗi cho việc "ngủ không ngon", "tuổi già" hay "dạo này mệt quá". Đêm khuya và sáng sớm là thời điểm huyết áp dao động mạnh, thần kinh giao cảm thay đổi rõ rệt. Những bất thường trong giấc ngủ chính là hệ thống "báo động sớm" của cơ thể.
Mối liên hệ giữa bất thường khi ngủ và xuất huyết não
Bản chất của xuất huyết não là sự vỡ mạch máu trong não, thường do huyết áp cao kéo dài, xơ cứng động mạch hoặc bệnh lý mạch máu nhỏ. Theo dữ liệu dịch tễ học, đột quỵ vẫn là nguyên nhân gây tử vong và tàn phế hàng đầu. Trong đó, đột quỵ xuất huyết (xuất huyết não) tuy tỷ lệ thấp hơn đột quỵ thiếu máu cục bộ (nhồi máu não), nhưng lại khởi phát cấp tính và có nguy cơ tử vong cao hơn nhiều.
Dưới góc độ nhịp sinh học, giấc ngủ đêm không phải là "giai đoạn tĩnh tuyệt đối". Nếu bạn có kèm cao huyết áp, tiểu đường, mỡ máu hoặc chứng ngưng thở khi ngủ, đêm khuya sẽ là lúc huyết áp biến động bất thường, gây thiếu oxy và tổn thương nội mạc mạch máu, làm tăng áp lực lên thành mạch não.
Cảnh báo: 3 bất thường khi ngủ cần đi tầm soát ngay
1. Đau đầu kiểu "sét đánh" vào ban đêm hoặc sáng sớm
Cơn đau này khác hoàn toàn với đau đầu do mệt mỏi thông thường (thường đau âm ỉ và giảm khi nghỉ ngơi). Tín hiệu nguy hiểm là: Cơn đau đến đột ngột, dữ dội như "bị vật nặng đập mạnh vào đầu". Thường khiến bạn tỉnh giấc giữa đêm hoặc đau tăng mạnh lúc bình minh, kèm theo buồn nôn, nôn mửa, sợ ánh sáng, thậm chí lú lẫn nhẹ.
Lưu ý: Nếu đây là "cơn đau đầu kinh khủng nhất cuộc đời", hãy đi cấp cứu ngay thay vì uống thuốc giảm đau để theo dõi.
2. Ngủ dậy bị nói lắp, tê yếu một bên chi hoặc đi đứng loạng choạng
Nhiều người cho rằng đây là do "tư thế ngủ đè ép gây tê chân tay". Tuy nhiên, nếu tình trạng này lặp đi lặp lại, kéo dài từ vài phút đến vài chục phút và thường xảy ra ngay khi vừa tỉnh dậy, rồi tự thuyên giảm, thì đó có thể là dấu hiệu của Cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) . Đây là "cửa sổ vàng" để dự báo đột quỵ sắp xảy ra. Chỉ cần xuất hiện một lần cũng phải đi khám ngay.
3. Ngưng thở khi ngủ rõ rệt, sáng dậy huyết áp cao, chóng mặt mệt mỏi
Chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn gây thiếu oxy liên tục và kích thích thần kinh giao cảm, làm tăng vọt nguy cơ tai biến mạch máu não. Người nhà có thể quan sát thấy: Tiếng ngáy to nhưng không đều, có những quãng ngưng thở trên 10 giây, kèm theo biểu hiện hụt hơi tỉnh giấc, tiểu đêm nhiều, sáng dậy khô miệng và nặng đầu.
Những ai cần đi "tầm soát sớm"?
Nếu bạn có các yếu tố sau, đừng chần chừ:
Người từ 50 tuổi trở lên và có tiền sử cao huyết áp.
Huyết áp sáng sớm thường xuyên $\ge 140/90$ mmHg.
Mắc bệnh tiểu đường, mỡ máu cao, hút thuốc, béo phì.
Gia đình có tiền sử đột quỵ hoặc xuất huyết não.
Gần đây xuất hiện một trong các dấu hiệu bất thường khi ngủ nêu trên.
Tầm soát thế nào cho đúng?
Thay vì tự đoán già đoán non, hãy thực hiện các bước đánh giá hệ thống tại chuyên khoa thần kinh:
Đánh giá huyết áp: Theo dõi huyết áp 24 giờ (Holter huyết áp) để phát hiện các cơn tăng huyết áp giấu mặt về đêm.
Chẩn đoán hình ảnh: Chụp CT hoặc MRI não để đánh giá nguy cơ mạch máu và nhu mô não.
Đánh giá mạch máu và tim mạch: Siêu âm động mạch cảnh, đo điện tâm đồ để loại trừ xơ vữa và các yếu tố từ tim.
Chỉ số chuyển hóa: Kiểm tra đường huyết đói, HbA1c, mỡ máu và chức năng thận.
Đo đa ký giấc ngủ (PSG): Nếu có dấu hiệu ngưng thở khi ngủ.
