Vì sao trẻ sinh mổ có hệ miễn dịch kém hơn

Sinh mổ là can thiệp y khoa cần thiết trong nhiều tình huống, đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé khi quá trình sinh nở gặp yếu tố đặc biệt. Theo bác sĩ Dư Minh Trí - Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Nhi đồng TP HCM, trẻ sinh mổ và sinh thường khác biệt về sự hình thành hệ vi sinh đường ruột trong giai đoạn đầu đời. Đường ruột được ví như "cơ quan huấn luyện hệ miễn dịch lớn nhất của cơ thể". Hệ vi sinh đường ruột không chỉ tham gia quá trình tiêu hóa, chuyển hóa mà đóng vai trò thiết yếu trong phát triển hệ miễn dịch.

Hệ miễn dịch của trẻ sinh mổ so với trẻ sinh thường

Với trẻ sinh tự nhiên, khi chào đời qua đường âm đạo, bé có cơ hội tiếp xúc sớm với hệ vi khuẩn có lợi từ mẹ, nhất là lợi khuẩn bifidobacterium, lactobacillus. Nhóm này giúp thiết lập hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh và hỗ trợ phát triển hệ miễn dịch những tháng đầu đời.

Trong khi đó, trẻ sinh mổ không trải qua quá trình trên nên hệ vi sinh ban đầu có thể khác biệt, tiếp xúc nhiều hơn với vi khuẩn từ da người chăm sóc hoặc môi trường bệnh viện. Yếu tố này vô tình dẫn đến tình trạng mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột sớm (còn gọi loạn khuẩn đường ruột).

Bác sĩ Trí chỉ ra nhiều nghiên cứu ghi nhận trẻ sinh mổ có xu hướng giảm số lượng lợi khuẩn bifidobacterium và tăng một số vi khuẩn cơ hội trong đường ruột. Sự mất cân bằng này có thể ảnh hưởng đến sự trưởng thành của hệ miễn dịch, khiến trẻ dễ bị tác động bởi các tác nhân gây bệnh ở những tháng đầu đời. "Điều này lý giải vì sao trong thực tế lâm sàng, chúng tôi thường gặp một số bệnh lý nhất định ở nhóm trẻ sinh mổ", bác sĩ nói.

Trẻ sinh mổ có hệ miễn dịch yếu hơn ở những năm đầu đời. Ảnh: Pexels

Bên cạnh hệ vi sinh đường ruột, bác sĩ đề cập sự khác biệt trong quá trình truyền kháng thể từ mẹ sang con. Theo đó, IgG (Immunoglobulin G) đóng vai trò quan trọng trong hệ miễn dịch và là loại kháng thể duy nhất đi qua nhau thai để bảo vệ trẻ. Nồng độ IgG đặc biệt tăng mạnh trong những tuần cuối và khi chuyển dạ tự nhiên. Tuy nhiên khi can thiệp sản khoa, nhất là sinh mổ chủ động (có lịch trình sẵn) trước khi chuyển dạ, lượng kháng thể IgG truyền sang trẻ có thể thấp hơn tới 45% so với sinh thường. Đây là một trong những nguyên nhân khiến hệ miễn dịch của trẻ kém linh hoạt.

Cũng theo bác sĩ Trí, trẻ sinh mổ cũng có xu hướng bú mẹ muộn hơn hoặc thời gian bú ngắn hơn so với trẻ chào đời tự nhiên. Yếu tố này phần nào giảm cơ hội nhận sữa non - nguồn dinh dưỡng giàu yếu tố miễn dịch như IgA, lactoferrin, HMO lẫn các oligosaccharides trong sữa mẹ. Các thành phần này có tác dụng bảo vệ niêm mạc đường tiêu hóa, hỗ trợ phát triển hệ vi sinh đường ruột và giúp trẻ chống lại tác nhân gây bệnh ở giai đoạn đầu đời.

Từ những lý do trên, trong những năm đầu đời, trẻ sinh mổ dễ đối mặt ba nhóm bệnh lý gồm: nhiễm trùng đường hô hấp (viêm đường hô hấp trên, ho, khò khè hoặc viêm tiểu phế quản); dị ứng (viêm da cơ địa hoặc dị ứng thức ăn); rối loạn tiêu hóa chức năng (nôn trớ, trào ngược dạ dày - thực quản, đau bụng co thắt hoặc táo bón).

Bác sĩ nhấn mạnh sinh mổ không phải là nguyên nhân trực tiếp khiến trẻ mắc bệnh nhiều hơn mà chỉ là yếu tố có thể liên quan nguy cơ bệnh tật. Sức khỏe trẻ sơ sinh còn phụ thuộc vào tuổi thai lúc chào đời, tình trạng sức khỏe của mẹ suốt thai kỳ, chế độ dinh dưỡng, môi trường sống, khâu nuôi con bằng sữa mẹ lẫn tiêm chủng, chăm sóc y tế.

"Trong thực tế, chúng tôi thấy nhiều trẻ sinh mổ vẫn phát triển hoàn toàn khỏe mạnh, bắt kịp trẻ sinh thường trong quá trình trưởng thành nếu được chăm sóc đúng cách, dinh dưỡng và theo dõi y tế thường xuyên", bác sĩ Trí cho hay.

Thai kỳ khỏe mạnh là một trong những yếu tố giúp bé có hệ miễn dịch tốt. Ảnh: Pexels

Tăng cường miễn dịch cho trẻ sinh mổ

Theo WHO, bú mẹ sớm và duy trì bú mẹ hoàn toàn là yếu tố quan trọng với trẻ sinh mổ. Trong đó, sữa non cung cấp nhiều thành phần miễn dịch tự nhiên như kháng thể, lactoferrin và các yếu tố bảo vệ niêm mạc đường ruột, góp phần hỗ trợ hoàn thiện hệ miễn dịch. Song song đó, phương pháp da kề da sau sinh giúp trẻ ổn định sinh lý và tạo điều kiện tiếp xúc sớm với hệ vi sinh có lợi từ mẹ. Các chuyên gia cho rằng cách này hỗ trợ đắc lực sự hình thành hệ vi sinh đường ruột cân bằng.

Về dinh dưỡng, trong trường hợp không thể bú mẹ hoàn toàn, phụ huynh có thể tham khảo ý kiến chuyên gia về các sản phẩm có hệ dưỡng chất giúp tăng cường miễn dịch cho trẻ tham chiếu các thành phần từ sữa mẹ. Một số sản phẩm dinh dưỡng hiện ứng dụng phức hợp miễn dịch gồm sữa non, IgHM, lactoferrin và synbiotics (kết hợp lợi khuẩn probiotics là bifidus và chất xơ hòa tan prebiotics gồm 2'- FL HMO và FOS), nhằm hỗ trợ tăng cường đề kháng, cân bằng hệ vi sinh đường ruột.

Trong đó, thành phần IgHM được chọn lọc từ protein sữa non bò, chứa nhóm kháng thể tương đồng về cấu trúc với kháng thể trong sữa mẹ (Immunoglobulin like Human Milk) góp phần bổ sung kháng thể tự nhiên cho trẻ. Lactoferrin là protein gắn sắt, chống lại vi rút, vi khuẩn gây bệnh, điều hòa hệ miễn dịch, hỗ trợ hàng rào bảo vệ của cơ thể; còn synbiotics giúp duy trì hệ vi sinh đường ruột ổn định - yếu tố liên quan mật thiết đến miễn dịch.

Bên cạnh dinh dưỡng, tiêm chủng đầy đủ, theo dõi sức khỏe định kỳ và duy trì môi trường sống lành mạnh cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ trẻ tăng cường đề kháng trong những năm đầu đời.

Hiếu Châu