Vì sao người Việt chưa có thói quen sống khỏe?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam đã tăng lên, cao hơn mức trung bình thế giới, tuy nhiên số năm sống khỏe chỉ ở mức 65,2. Nhiều người có thể phải trải qua gần một thập kỷ cuối đời trong tình trạng bệnh, suy giảm chức năng hoặc phụ thuộc vào chăm sóc y tế.

Người cao tuổi điều trị tại bệnh viện. Ảnh minh họa: Vecteezy

Có nhiều lý do khiến người Việt về già mắc nhiều bệnh. Lý do chủ yếu là tình trạng lão hóa sinh học khiến cơ thể mắc nhiều bệnh mạn tính hơn. Theo Điều tra biến động dân số 2021 của Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, 11,7% người cao tuổi có khuyết tật ở ít nhất một chức năng, gần 9% có khó khăn đi bộ hoặc leo cầu thang, gần 6% có khó khăn về ghi nhớ hoặc tập trung; riêng nhóm rất cao tuổi thì tỷ lệ này tăng vọt.

Bên cạnh đó, khảo sát về các yếu tố nguy cơ của bệnh không lây nhiễm năm 2021 tại Việt Nam của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cho thấy bệnh không lây nhiễm tích lũy khá sớm, bộc lộ khi về già. 14,7% uống rượu trong 30 ngày gần nhất, 78,2% thường xuyên thêm muối hoặc nước chấm mặn vào thức ăn, mức muối trung bình là 8,1 g/ngày, và 22,2% không đạt khuyến nghị vận động thể lực của WHO.

Nhiều bệnh phát hiện muộn. Theo WHO, tỷ lệ phát hiện tăng huyết áp và đái tháo đường chưa cao. Chỉ 40,2% người có tăng huyết áp và 35% người có đái tháo đường được phát hiện. Đối với ung thư, Globocan 2022 ghi nhận Việt Nam có khoảng hơn 180.000 ca mắc mới và hơn 120.000 ca tử vong do ung thư, hơn 70% phát hiện ở giai đoạn muộn. Một số bệnh lý tim mạch như rối loạn nhịp tim, suy tim... cũng chưa được quan tâm, phát hiện sớm.

Bên cạnh đó, nhiều người có tâm lý chỉ khám khi có triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, một số bệnh chỉ xuất hiện triệu chứng khi vào giai đoạn nặng, giai đoạn sớm không có dấu hiệu hoặc dấu hiệu không rõ ràng, ví dụ ung thư cổ tử cung, viêm gan B...

Người trung niên, cao tuổi đăng ký tầm soát sức khỏe tại hệ thống y tế tư nhân. Ảnh: T-Matsuoka Nura

Theo đại diện hệ thống y tế Nura, các yếu tố trên có thể là lý do người Việt sống thọ nhưng chưa khỏe. Trong đó, tầm soát bệnh sớm, khám sức khỏe định kỳ đóng vai trò quan trọng. So sánh với Nhật Bản cho thấy rõ hơn vai trò của phát hiện sớm. WHO cho thấy tuổi thọ trung bình của người Nhật đạt 84,5 năm, còn tuổi thọ khỏe mạnh là 73,4 năm. Dữ liệu Globocan 2022 cũng cho thấy Nhật Bản có tỷ lệ mắc ung thư chuẩn hóa theo tuổi cao, tuy nhiên có tỷ lệ tử vong thấp nhờ tầm soát sớm.

Hình ảnh và thông tin điều trị của một ca bệnh khó khi nốt bất thường ở phổi có kích thước lớn song bị che lấp, không phát hiện được thông qua chụp Xquang. Ảnh: T-Matsuoka Nura

"Việc phát hiện và can thiệp sớm không chỉ giúp tỷ lệ chữa khỏi cao hơn mà còn giảm áp lực đáng kể cho hệ thống bệnh viện điều trị", đại diện hệ thống y tế Nura cho biết.

Cách chăm sóc sức khỏe

Theo WHO, sức khỏe tuổi già không bắt đầu ở tuổi già, mà được hình thành từ sớm qua các hành vi sống, yếu tố nguy cơ và mức độ tiếp cận chăm sóc sức khỏe trong suốt vòng đời. Việc sống khỏe không đến từ một biện pháp đơn lẻ, mà từ sự kết hợp giữa dự phòng sớm, theo dõi sức khỏe định kỳ và lựa chọn lối sống tốt được duy trì bền bỉ qua nhiều năm. -

Về tầm soát sức khỏe định kỳ, Việt Nam đã có một số mô hình khám sức khỏe chủ động. Như mô hình Nura Premium khai trương trong tháng 3 tại Trung tâm y khoa Nhật Bản T-Matsuoka, tòa VJM, 154 Nguyễn Thái Học, Hà Nội, như một mô hình kết hợp tầm soát, chẩn đoán chuyên sâu và định hướng điều trị tiếp theo. Việc này giúp người dân có thêm lựa chọn tầm soát sức khỏe, chủ động phòng bệnh từ sớm, sống khỏe khi về già.

Văn Hà