Báo cáo mới nhất Ban Chỉ đạo phòng, chống AIDS, ma túy, mại dâm TP HCM gửi UBND thành phố cho thấy hàng nghìn ca nhiễm mới ghi nhận trong năm qua tập trung chủ yếu ở nam giới độ tuổi 15-39. Dù thành phố ước tính có hơn 100.000 người thuộc nhóm nguy cơ cao, các chương trình dự phòng hiện tại mới chỉ tiếp cận được khoảng 60%, để lại một "khoảng trống" lớn về an toàn y tế cộng đồng.
Trước đây, việc dùng chung bơm kim tiêm trong nhóm người nghiện chích ma túy là nguyên nhân hàng đầu khiến dịch bùng phát. Tỷ lệ lây nhiễm qua đường máu lúc này luôn áp đảo (thường chiếm 60-70% trở lên).
Xét nghiệm HIV ở TP HCM. Ảnh: Tống Nam
Theo cơ quan quản lý, công tác kiểm soát nguồn lây gặp trở ngại lớn do các hành vi nguy cơ đang dịch chuyển mạnh lên không gian mạng. Hoạt động mại dâm hiện nay chủ yếu lợi dụng mạng xã hội, diễn đàn và nhóm kín để môi giới, gây khó khăn cho việc quản lý. Ngoài môi trường trực tuyến, thành phố còn tồn tại hơn 10.600 cơ sở kinh doanh dịch vụ nhạy cảm như nhà nghỉ, karaoke, spa. Một số nơi lợi dụng vỏ bọc kinh doanh để tổ chức kích dục hoặc móc nối thành đường dây bán dâm khép kín.
Song hành với mại dâm, tình hình tội phạm ma túy diễn biến phức tạp cũng là tác nhân thúc đẩy nguy cơ lây nhiễm HIV. Năm 2025, lực lượng chức năng phát hiện gần 5.200 vụ vi phạm về ma túy, tăng hơn 21% so với cùng kỳ. Tội phạm triệt để sử dụng công nghệ để mua bán, thanh toán tiền điện tử và giao hàng qua ứng dụng. Việc sử dụng ma túy, đặc biệt trong các nhóm kín tại chung cư hay nhà trọ, thường dẫn đến quan hệ tình dục không an toàn, gia tăng khả năng lây bệnh.
Trước thực trạng này, chính quyền TP HCM đã mạnh tay trong công tác thanh kiểm tra. Năm qua, lực lượng chức năng rà soát gần 1.650 lượt cơ sở kinh doanh dịch vụ, xử phạt hành chính 254 địa điểm với số tiền hơn 3,4 tỷ đồng; phát hiện 664 người liên quan đến hoạt động mại dâm.
Về y tế, thành phố đang nỗ lực mở rộng độ bao phủ của các chương trình can thiệp giảm hại. Hàng chục nghìn lượt người đã được tư vấn, xét nghiệm và cấp thuốc dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP) cũng như điều trị ARV. Tuy nhiên, giới chuyên môn nhìn nhận việc tiếp cận nhóm đích vẫn là bài toán nan giải khi các hoạt động mua bán dâm và sử dụng ma túy ngày càng "ẩn mình" tinh vi trên môi trường Internet.
Lê Phương
