Sự khởi phát của ung thư đại trực tràng (colorectal cancer) có liên quan đến nhiều yếu tố, trong đó thói quen ăn uống và việc hấp thụ dinh dưỡng đóng vai trò then chốt, đặc biệt là chế độ ăn "hai cao một thấp" gồm nhiều chất béo, giàu protein nhưng lại thiếu hụt chất xơ. Theo giáo sư dinh dưỡng Ma Guansheng tại Đại học Bắc Kinh, trong số các loại thực phẩm hàng ngày, ba nhóm thịt có mối liên hệ mật thiết với căn bệnh này không nên tiêu thụ quá mức.
Trước hết là nhóm thịt đỏ, gồm phần thịt nạc và nội tạng của các loại gia súc như lợn, bò, cừu. Sở dĩ có tên thịt đỏ là do cơ bắp của chúng có sắc tố đậm, tạo nên màu đỏ sẫm đặc trưng. Các nghiên cứu đã chứng minh rằng chế độ ăn nhiều chất béo sẽ thúc đẩy sự hình thành ung thư đại trực tràng, mà thịt đỏ lại chính là nguồn chứa rất nhiều chất béo bão hòa gây hại. Trong khi các loại chất béo khác từ sữa, gia cầm hay dầu thực vật không làm tăng nguy cơ mắc bệnh, chất béo có trong thịt đỏ lại là tác nhân trực tiếp dẫn đến rủi ro này.
Đầu tiên là các loại thịt đỏ như lợn, bò, cừu gồm cả phần thịt nạc và nội tạng. Các nghiên cứu chỉ ra rằng chế độ ăn giàu chất béo bão hòa vốn có nhiều trong thịt đỏ sẽ thúc đẩy sự hình thành ung thư kết trực tràng, trong khi chất béo từ sữa, gia cầm hay dầu thực vật lại không gây ra rủi ro này.
Theo một nghiên cứu trên gần 500.000 người trên tạp chí Dịch tễ học Quốc tế vào tháng 4/2019, việc tiêu thụ thêm mỗi 50 gram thịt đỏ mỗi ngày, tương đương một miếng thịt bò hoặc cừu dày, sẽ làm tăng nguy cơ mắc ung thư kết trực tràng lên tới 18%.
Thịt bò. Ảnh minh họa: Popular Science
Bên cạnh thịt đỏ tươi, các loại thịt đã qua chế biến cũng là tác nhân đáng báo động đối với sức khỏe đường ruột. Thịt chế biến sẵn là thuật ngữ dùng để chỉ bất kỳ loại thịt nào đã trải qua các công đoạn như muối, phơi khô, lên men, xông khói hoặc các phương pháp xử lý khác nhằm tăng hương vị và kéo dài thời gian bảo quản. Ngoài lượng chất béo sẵn có, quá trình chế biến còn bổ sung thêm muối và nitrite; khi nitrite kết hợp với các gốc amin từ quá trình phân giải protein sẽ tạo thành nitrosamine, một chất gây ung thư cực mạnh. Nghiên cứu trên tạp chí trên cũng cảnh báo rằng chỉ cần ăn thêm 25 gram thịt chế biến mỗi ngày, tương đương một lát thịt xông khói, nguy cơ ung thư đại trực tràng đã tăng thêm 19%.
Nhóm thứ ba cần lưu ý là các loại thịt nướng. Khi nướng trực tiếp trên lửa, mỡ từ thịt nhỏ xuống than hồng sẽ tạo ra các hydrocarbon thơm đa vòng, điển hình là benzo[a]pyrene (BaP), vốn là chất có thể tích tụ trong cơ thể và gây ung thư dạ dày hoặc đường ruột.
Ngoài ra, việc đun nấu thịt ở nhiệt độ cao thông qua các hình thức nướng, quay hay chiên rán còn sản sinh ra amin dị vòng, tác nhân gây đột biến niêm mạc đại tràng. Các báo cáo y tế khuyến cáo lượng benzo[a]pyrene nạp vào cơ thể mỗi ngày không được vượt quá 10 microgram.
Việc tiêu thụ các loại thịt này làm tăng rủi ro về sức khỏe nhưng không đồng nghĩa với việc phải loại bỏ hoàn toàn thịt đỏ khỏi thực đơn, quan trọng là cần ăn uống có chừng mực và chế biến đúng cách. Theo khuyến nghị từ Hướng dẫn chế độ ăn uống cho người dân Trung Quốc năm 2022, mỗi người nên cân đối lượng thịt, cá, trứng và thịt nạc ở mức vừa phải, trong đó hải sản và thịt gia súc gia cầm mỗi loại chỉ nên dao động từ 40 đến 75 gram mỗi ngày. Việc ưu tiên các loại cá, thịt gia cầm, hạn chế mỡ và đồ muối, đồng thời thay thế các phương pháp nướng, rán bằng hấp, luộc sẽ giúp bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa một cách bền vững.
Bình Minh (Theo Sohu, 163)
