Cholesterol cao từ lâu được giới y khoa gọi là “kẻ giết người thầm lặng”. Không giống nhiều bệnh lý khác, tình trạng này thường không gây triệu chứng rõ ràng trong thời gian dài, nhưng lại có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, thậm chí tử vong, nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời. Điều đáng lo ngại là xung quanh cholesterol vẫn tồn tại nhiều quan niệm sai lầm, khiến không ít người chủ quan với sức khỏe tim mạch của chính mình.
Theo bác sĩ Oliver Guttmann, chuyên gia tim mạch tại Bệnh viện The Wellington (HCA Healthcare UK), một trong những hiểu lầm phổ biến nhất là cho rằng chỉ những người thừa cân, ít vận động hoặc ăn uống thiếu lành mạnh mới có nguy cơ cholesterol cao. “Không ít lần, trước mặt tôi là một người dáng vóc thon gọn, tập luyện thường xuyên, trông rất khỏe mạnh, nhưng khi xét nghiệm cho thấy họ có nồng độ LDL - loại cholesterol ‘”xấu” - tăng rất cao. Phản ứng chung là ngạc nhiên và không tin nổi”, ông chia sẻ.
Dưới đây là những lầm tưởng thường gặp về cholesterol, theo bác sĩ Oliver Guttmann:
Nếu tổng lượng cholesterol ổn thì bạn ổn
Bác sĩ Guttmann là bác sĩ chuyên khoa tim mạch tại Bệnh viện Wellington ở London
Tổng lượng cholesterol là toàn bộ lượng cholesterol trong máu, bao gồm cả loại tốt và xấu. Chỉ số HDL (tốt) cao giúp bảo vệ cơ thể, trong khi LDL (xấu) cao làm tăng nguy cơ đau tim và đột quỵ.
Bác sĩ Guttmann cho biết tổng lượng cholesterol là chỉ số hữu ích, nhưng điều thực sự quan trọng là bảng phân tích chi tiết các loại - đặc biệt là LDL, tác nhân chính gây ra mảng bám trong động mạch vành. Đôi khi tổng lượng cholesterol bình thường, nhưng nếu LDL quá cao và HDL quá thấp, đó vẫn là dấu hiệu đáng báo động.
Cô gái 20 tuổi uống nước kiểu này để "chữa đau dạ dày": Nửa năm sau phát hiện ung thư, BS cảnh báo thói quen nhiều người Việt đang mắcĐỌC NGAY
Ngoài ra, tỷ lệ giữa Triglycerides và HDL cũng là chỉ số quan trọng cho sức khỏe tim mạch và rối loạn chuyển hóa.
Tôi gầy nên tôi sẽ không bị mỡ máu cao
Một quan niệm sai lầm khác là cho rằng người gầy, chăm tập luyện sẽ không bị cholesterol cao. Trên thực tế, cholesterol chịu ảnh hưởng đồng thời của chế độ ăn, chức năng gan và yếu tố di truyền.
“Có người kiểm soát calo rất tốt nên không tăng cân, nhưng thực đơn lại giàu chất béo bão hòa như đồ chiên rán, phô mai, bơ, thịt chế biến sẵn”, bác sĩ Guttmann cho biết. Những trường hợp này có thể duy trì vóc dáng gọn gàng, song LDL vẫn âm thầm tăng cao trong nhiều năm mà không gây triệu chứng.
Tôi đã kiểm tra cách đây vài năm nên giờ vẫn ổn
Mãn kinh, thay đổi lối sống và tuổi tác đều ảnh hưởng đến cholesterol. Trước đây, các bác sĩ chỉ kê đơn statin (thuốc hạ mỡ máu) khi điểm rủi ro trên 20%, nhưng hiện nay hướng dẫn là 10% vì cần điều trị quyết liệt hơn.
Đặc biệt với phụ nữ, nồng độ LDL có thể tăng tới 23% sau khi mãn kinh. Các số liệu thống kê cho thấy phụ nữ thường bị đau tim muộn hơn nam giới do được bảo vệ bởi hormone trước đó, nhưng khi hormone thay đổi, rủi ro sẽ tăng vọt.
Tôi còn trẻ nên không cần kiểm tra
Không ít người trẻ, đặc biệt ở độ tuổi 30, cho rằng mình còn khỏe mạnh nên chưa cần quan tâm đến cholesterol. Tuy nhiên, với những người mắc tăng cholesterol máu gia đình - một rối loạn di truyền khiến LDL tăng rất cao từ khi sinh ra - nguy cơ tim mạch có thể xuất hiện sớm.
Ước tính, cứ 250 - 500 người thì có một người mắc tình trạng này, song phần lớn chưa được phát hiện. “Nếu trong gia đình có người từng bị nhồi máu cơ tim sớm, việc kiểm tra cholesterol từ khi còn trẻ là rất cần thiết”, bác sĩ Guttmann khuyến cáo.
HDL luôn là cholesterol "tốt"
Dù HDL thường được gọi là "tốt", nhưng thực tế phức tạp hơn. Nghiên cứu cho thấy mức HDL quá cao đôi khi lại là dấu hiệu của một rối loạn tiềm ẩn, khiến nó bị mất chức năng và không còn bảo vệ được mạch máu. Tuy nhiên, đối với đa số mọi người, việc giảm LDL và duy trì HDL ở mức hợp lý vẫn là nguyên tắc chung hữu hiệu.
Mặc dù lòng đỏ trứng có chứa một lượng cholesterol nhất định, nhưng nghiên cứu cho thấy chúng có tác động đến cholesterol trong máu ít hơn nhiều so với những gì chúng tưởng
Ăn trứng sẽ làm tăng cholesterol
Bác sĩ Guttmann cho biết nhiều bệnh nhân rất ngạc nhiên vì họ không ăn trứng mà vẫn bị mỡ máu cao. Thực tế, cần phân biệt giữa cholesterol trong thực phẩm và cholesterol trong máu. Chất béo bão hòa mới là tác nhân chính làm tăng cholesterol máu.
Một nghiên cứu gần đây cho thấy ăn từ 1 đến 6 quả trứng mỗi tuần thực sự giúp giảm nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch ở người lớn tuổi, miễn là kết hợp với chế độ ăn ít chất béo bão hòa.
Nếu tôi dùng thuốc statin, tôi có thể ăn bất cứ thứ gì mình muốn
Việc sử dụng thuốc statin giúp hạ cholesterol hiệu quả, nhưng không có nghĩa người bệnh có thể tiếp tục ăn uống và sinh hoạt thiếu lành mạnh. “Thuốc không thể xóa bỏ mọi thói quen xấu”, bác sĩ Guttmann nhấn mạnh. “Nếu vẫn duy trì lối sống không lành mạnh, tác dụng của statin sẽ bị hạn chế”.
Chỉ cần ăn kiêng là đủ để chữa mỡ máu cao
Nhiều người sợ uống thuốc và thề sẽ hạ mỡ máu chỉ bằng ăn uống. Bác sĩ thường cho họ 3-6 tháng để thử nghiệm. Tuy nhiên, chế độ ăn cũng có giới hạn. Có những người ăn cực kỳ lành mạnh, không rượu bia, chăm tập thể dục nhưng cholesterol vẫn cao do di truyền. Với họ, thuốc là bắt buộc, kết hợp với việc kiểm soát cân nặng, giảm căng thẳng và ngủ ngon.
Hệ thống Y tế Quốc gia Anh (NHS) thường kiểm tra cho người từ 40 tuổi. Tuy nhiên, bác sĩ Guttmann khuyên nên kiểm tra sớm hơn nếu bạn bị tiểu đường hoặc huyết áp cao; hút thuốc hoặc thừa cân, béo phì; thuộc các nhóm sắc tộc có nguy cơ cao (như người gốc Nam Á); có người thân bị bệnh tim khi còn trẻ.
Trong hầu hết trường hợp, xét nghiệm máu là cách duy nhất. Các dấu hiệu vật lý chỉ xuất hiện ở giai đoạn rất muộn, bao gồm các mảng mỡ vàng trên da, đặc biệt quanh mí mắt; vòng trắng xám quanh mống mắt; các nốt hoặc cục mỡ trên khớp.
"Hầu hết triệu chứng đầu tiên mà chúng ta thấy thực tế là đau ngực, khó thở - dấu hiệu cho thấy các động mạch đã bắt đầu bị tắc nghẽn", bác sĩ cảnh báo.
