Từ mùng 6 Tết, các vựa sầu riêng tại Đồng bằng sông Cửu Long đồng loạt khai xuân. Lượng đơn hàng xuất khẩu tăng nhanh trong khi nguồn cung trái vụ hạn chế đã đẩy mặt bằng giá lên mức cao nhất ba năm.
Tại vựa, Monthong - giống chủ lực phục vụ xuất khẩu - loại A (2,7 hộc, 1,9-5 kg) được thương lái thu mua 147.000-155.000 đồng một kg, tăng hơn gấp đôi so với mức 40.000-70.000 đồng cùng kỳ năm trước. Thương lái thu mua loại B với giá 126.000-127.000 đồng một kg. Với Ri 6, thương lái mua loại A ở mức 80.000-87.000 đồng, còn loại B khoảng 70.000 đồng một kg.
Ông Thành, thương lái thu mua tại khu vực Tiền Giang (nay thuộc Đồng Tháp), cho biết đầu năm dự kiến gom khoảng 40 tấn Monthong để giao đối tác nhưng trong hai ngày đầu chỉ thu được khoảng 20 tấn. Ông cho biết nguyên nhân là nguồn cung trái vụ giảm 30-40%. "Nhu cầu nhập khẩu tăng trở lại sau kỳ nghỉ Tết trong khi lượng hàng đạt chuẩn xuất khẩu không nhiều, nên giá bị đẩy lên nhanh", ông nói.
Ngoài thị trường Trung Quốc - nơi tiêu thụ phần lớn sản lượng, các đối tác tại Nhật Bản, Canada và Mỹ cũng tăng đơn hàng so với cuối năm trước. Tuy nhiên, các thị trường này yêu cầu chặt chẽ về mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Doanh nghiệp cho biết những lô đạt chuẩn thường được thu mua cao hơn mặt bằng chung.
Dù giá tăng mạnh, lợi ích thực tế với người trồng không hoàn toàn tương ứng. Một số nhà vườn tại Cần Thơ cho biết chi phí xử lý ra hoa nghịch vụ, phân bón và nhân công năm nay tăng 10-20% so với năm ngoái. Nhiều hộ dân cho biết sản lượng trái vụ vốn không lớn, trong khi không phải diện tích nào cũng có mã số vùng trồng hoặc liên kết trực tiếp với doanh nghiệp xuất khẩu. Vì vậy, nông dân vẫn phải bán qua trung gian với giá thấp hơn hàng đạt chuẩn.
Sầu riêng trái vụ tại nhà vườn ở Cần Thơ. Ảnh: Mạnh Khương
Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng năm 2025 đạt khoảng 3,86 tỷ USD, tăng hơn 20% so với năm trước và chiếm gần một nửa tổng giá trị xuất khẩu rau quả của cả nước. Cơ quan này đánh giá sầu riêng tiếp tục là động lực chính thúc đẩy tăng trưởng ngành trái cây sau khi các nghị định thư xuất khẩu chính ngạch được ký kết và mở rộng thị trường.
Doanh nghiệp xuất khẩu nhận định nếu duy trì đà tăng đơn hàng và không phát sinh rào cản kỹ thuật mới, kim ngạch sầu riêng năm nay có thể vượt 4 tỷ USD. Tuy nhiên, doanh nghiệp cho rằng kịch bản này phụ thuộc lớn vào khả năng đáp ứng các quy định ngày càng chặt từ thị trường Trung Quốc - đối tác tiêu thụ chủ lực.
Gần đây, Trung Quốc ban hành quy định yêu cầu nhiều mặt hàng nông sản nhập khẩu phải có thư xác nhận của cơ quan có thẩm quyền và đăng ký doanh nghiệp, theo hướng siết chặt quản lý. Quy định này buộc doanh nghiệp và vùng trồng phải hoàn thiện hồ sơ pháp lý, nâng chuẩn kiểm soát chất lượng và tuân thủ nghiêm quy trình sản xuất.
Các chuyên gia cho rằng nếu doanh nghiệp và nông dân đáp ứng tốt yêu cầu kỹ thuật và kiểm soát dư lượng, sầu riêng Việt Nam vẫn có lợi thế nhờ sản lượng lớn và thời vụ linh hoạt. Tuy nhiên, giới chuyên môn cũng nhận định khi bước vào chính vụ, nguồn cung tăng có thể khiến giá nội địa điều chỉnh. Vì vậy, triển vọng vượt mốc 4 tỷ USD không chỉ phụ thuộc vào nhu cầu thị trường mà còn tuỳ vào khả năng thích ứng chính sách và tổ chức sản xuất bền vững của toàn chuỗi ngành.
Thi Hà
