Bắt đầu từ ngày 28/2, các cuộc không kích của Mỹ cùng Israel và sự đáp trả từ Iran đã bắt đầu phả hơi nóng vào hoạt động kinh tế toàn cầu. Lo ngại an toàn, hầu hết tàu chở dầu và sản phẩm khác đã dừng lưu thông ở eo biển Hormuz.
Ông Warren Patterson, Trưởng bộ phận chiến lược hàng hóa ngân hàng đầu tư ING (Hà Lan), chỉ ra 20 triệu thùng dầu và hơn 100 tỷ m³ khí hóa lỏng (LNG) được vận chuyển qua đây mỗi năm, chiếm 20% tổng lượng LNG thương mại toàn cầu.
"Tàu thuyền càng ngại đi qua eo biển này thì tác động đến thị trường dầu khí càng lớn", ông nói.
Diễn biến giá dầu Brent (USD) từ tháng 4/2025 đến nay. Nguồn: Reuters
Sáng thứ hai (2/3), giá dầu Brent tăng khoảng 8,5%, lên hơn 79 USD mỗi thùng. ING dự báo giá dầu có thể sớm giao dịch quanh mức 80-90 USD. Thậm chí đạt mốc 100 USD khi rủi ro tăng thêm và kịch bản xấu nhất là 140 USD, trong trường hợp gián đoạn nguồn cung dầu đáng kể và kéo dài.
Giá khí đốt tại châu Âu và LNG ở châu Á cũng có thể biến động mạnh, do rủi ro gián đoạn từ Qatar, trong bối cảnh thị trường vốn thắt chặt. Nếu nguồn cung từ Qatar gián đoạn kéo dài, giá tham chiếu tại Hà Lan (TTF) có thể tăng vọt lên vùng 80-100 euro mỗi MWh (tương đương 28–35 USD mỗi MMBtu).
Với nguy cơ giá năng lượng leo thang, William Jackson, chuyên gia kinh tế trưởng về thị trường mới nổi tại Capital Economics, dự đoán xung đột kéo dài khả năng làm tăng thêm 0,6-0,7 điểm phần trăm vào lạm phát toàn cầu.
Trong đó, châu Âu sẽ chịu tác động lạm phát lớn hơn Mỹ, do vị trí địa lý gần hơn của các mỏ dầu khí khu vực eo biển Hormuz, theo ông Tariq Dennison, cố vấn quản lý tài sản tại GFM Asset Management trụ sở tại Zurich (Thụy Sĩ).
Ông Frantisek Taborsky, Chiến lược gia ngoại hối & tài chính khu vực EMEA (châu Âu, Trung Đông và châu Phi) của ING dự báo Thổ Nhĩ Kỳ dễ bị lạm phát nhất, với giá dầu tăng 10% sẽ đẩy CPI tăng thêm 1,1 điểm phần trăm. Tiếp đến là Romania và Hungary.
Người dân ngồi trước khung cảnh xưởng đóng tàu ngoài khơi thành phố Fujairah, thuộc eo biển Hormuz ở phía bắc UAE ngày 25/2. Ảnh: AFP
Không chỉ gián đoạn ở eo biển Hormuz, nhiều hãng hàng không hủy các chuyến bay qua Vùng Vịnh lập tức ảnh hưởng đến hoạt động đi lại và vận tải.
Các sân bay Trung Đông, bao gồm Dubai - trung tâm trung chuyển quốc tế nhộn nhịp nhất thế giới - và Doha, đã đóng cửa sang ngày thứ ba liên tiếp, khiến hàng chục nghìn hành khách mắc kẹt. Theo B Riley Securities, gián đoạn bay (do đóng cửa không phận và sân bay) khả năng làm suy giảm nhu cầu đi lại trong khu vực.
Nhà phân tích hàng không độc lập Brendan Sobie tại Singapore cho biết các hãng hàng không Ấn Độ chịu ảnh hưởng lớn do tần suất bay dày đặc tới khu vực này. Air India đã hủy các chuyến kết nối Ấn Độ và Zurich, Copenhagen, Birmingham, UAE, Arab Saudi, Israel và Qatar.
Theo VariFlight, các hãng hàng không Trung Quốc đã hủy 26,5% chuyến đi và đến Trung Đông giai đoạn 2 - 8/3. Cathay Pacific hủy toàn bộ cho đến khi có thông báo mới. Singapore Airlines dừng đến Dubai đến hết 7/3. Japan Airlines tạm ngưng khai thác đường bay Tokyo - Doha.
Các nhà phân tích cho biết chi phí nhiên liệu tăng, hủy chuyến và chi phí đổi hướng bay là những áp lực chính với các hãng hàng không. Phiên giao dịch sáng 2/3, cổ phiếu ngành du lịch lao dốc mạnh. Cổ phiếu TUI - tập đoàn du lịch lớn nhất châu Âu, giảm 7% đầu phiên. International Airlines Group - sở hữu British Airways, giảm 9%. Lufthansa và Air France-KLM cùng giảm 7%.
Cổ phiếu khách sạn Accor và hãng du thuyền Carnival Corporation đi xuống. Các hãng bay châu Á như ANA Holdings, Air China, China Southern Airlines, China Eastern Airlines, AirAsia X, China Airlines và EVA Airways giảm ít nhất 4%.
Bầu trời Iraq, Iran và Kuwait vắng bóng máy bay thương mại. Ảnh: Flightradar24
Thậm chí, gián đoạn hàng không còn ảnh hưởng đến thị trường vàng vật chất, do kim loại quý này không thể vận chuyển từ Dubai đến Thụy Sĩ, Hong Kong và Ấn Độ. "Có vẻ như hầu hết hãng hàng không đã hủy chuyến bay nên sẽ không có lượng vàng nào được vận chuyển vài ngày tới", nguồn tin của Reuters cho biết.
Giới kinh doanh cho rằng tác động đến nguồn cung vàng toàn cầu sẽ phụ thuộc vào thời gian gián đoạn. Trước mắt, hoạt động tại các trung tâm giao dịch vàng vật chất khác như Trung Quốc, Ấn Độ, New York, London và Zurich vẫn ổn.
Giá kim loại quý này sẽ tăng nhưng không quá đột biến, theo Tariq Dennison tại GFM Asset Management. "Có thể vàng sẽ tăng nhẹ trong ngắn hạn, nhưng giá vốn đã phản ánh sự bất ổn địa chính trị ở mức tối đa rồi", ông nhận định.
Theo giới phân tích, còn những rủi ro tiềm ẩn khác với kinh tế toàn cầu từ xung đột ở Iran. Đầu tiên là tâm lý chủ quan trên thị trường, vốn cho rằng tác động lan tỏa từ xung đột lần này sẽ ở mức hạn chế, tương tự "Cuộc chiến 12 ngày" hồi tháng 6/2025. Tiếp đến là sự bất định về những gì sẽ xảy ra tiếp theo tại Iran, xét đến sự phức tạp trong hệ thống cầm quyền nơi đây.
Điều đó khiến xu hướng giá dầu - vốn đã tăng trong nhiều tuần qua - khó lường hơn, bởi nó phụ thuộc vào phản ứng của các quốc gia sản xuất và hoạt động vận chuyển qua Trung Đông gián đoạn đến đâu. Diễn biến này còn có thể tác động đến mức độ an toàn của thị trường trái phiếu, vốn trước đây được xem là tài sản trú ẩn.
Rong Ren Goh, Quản lý đầu tư trái phiếu tại Eastspring Investments ở Singapore, nói rằng không chắc liệu việc mua trái phiếu kho bạc Mỹ ở thời điểm này có phải là giao dịch tốt hay không, đặc biệt nếu giá dầu tăng vọt và gây ra lạm phát.
Theo chuyên gia này, rủi ro ở Trung Đông đã tăng. "Thị trường sẽ phải định giá lại từ cú sốc địa chính trị sang cú sốc rủi ro chế độ, với khả năng xung đột kéo dài chứ không chỉ là hành động trả đũa, trừ khi Iran tuyên bố muốn đàm phán", ông nói.
Phiên An (theo Reuters, ING)
