Hôm 27/1, sau khi tham dự buổi duyệt binh ở New Delhi, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã ký hiệp định thương mại tự do nhằm tăng cường quan hệ kinh tế với Ấn Độ. Bà gọi đó là "thỏa thuận quan trọng nhất".
Hiệp định này ảnh hưởng đến khoảng 2 tỷ người, cắt giảm thuế quan với gần 97% hàng xuất khẩu của EU sang Ấn Độ như ôtô, rượu vang và 99% hàng hóa từ quốc gia tỷ dân sang châu Âu, như dệt may, thuốc men.
"Châu Âu và Ấn Độ cần nhau hơn bao giờ hết", bà Garima Mohan, chuyên gia cao cấp tại Quỹ German Marshall, nhận xét. Theo bà, Brussels và New Delhi từ lâu đã kỳ vọng thắt chặt quan hệ để đối trọng với sự trỗi dậy của Trung Quốc.
Gần đây, động thái của chính quyền ông Trump đã đẩy nhanh quá trình này. "Phong trào hướng tới đa phương hóa, tìm kiếm đối tác mới cũng như xây dựng năng lực tự chủ đã được thúc đẩy bởi căng thẳng với Trung Quốc và củng cố bởi sự rạn nứt của quan hệ đối tác xuyên Đại Tây Dương", bà Mohan nói thêm.
Chủ tịch Hội đồng Châu Âu Antonio Costa, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi và Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen ngày 27/1. Ảnh: Reuters
Thỏa thuận EU - Ấn Độ tiếp nối loạt thỏa thuận thương mại mà khối 27 nước thành viên đã ký kết hoặc chờ xử lý năm qua đến nay, như với Nhật Bản, Indonesia, Mexico và nhóm 5 quốc gia Nam Mỹ (Mercosur).
Nỗ lực này đến từ các động lực cụ thể. Khi quan hệ với Mỹ không ổn định và Trung Quốc vươn lên nhanh chóng, EU nhận ra "đang cô đơn hơn trên thế giới", theo Ivano di Carlo, nhà phân tích cấp cao tại Trung tâm Chính sách châu Âu.
Trong đó, khi quan hệ gắn bó sâu sắc của khối với Washington về thương mại, quốc phòng và ngoại giao rung chuyển dưới thời Tổng thống Trump, các chính trị gia châu Âu bắt đầu hoài nghi về trật tự thế giới bấy lâu nay.
"Trật tự quốc tế mà chúng ta đã dựa vào trong nhiều thập kỷ không còn là điều chắc chắn nữa", Tổng thống Síp Nikos Christodoulides phát biểu trong bài diễn văn tuần trước tại Nghị viện châu Âu.
Nhậm chức Chủ tịch luân phiên Hội đồng Liên minh châu Âu (EU) trong nhiệm kỳ 6 tháng từ ngày 1/1, ông Nikos Christodoulides nói đây là thời điểm khối cần hành động quyết đoán, tin cậy và thống nhất. "Nó đòi hỏi một liên minh tự chủ hơn và cởi mở hơn với thế giới", ông Christodoulides nhận định.
Hai tuần trước, bà Ursula von der Leyen đã ký thỏa thuận với Mercosur ở Nam Mỹ, tạo ra một thị trường thương mại tự do với hơn 700 triệu người. Bà tuyên bố mình có thẩm quyền thực hiện, bất chấp những phản đối từ Nghị viện châu Âu.
Trước đó, EU đã ký thỏa thuận thương mại với Indonesia hồi tháng 7/2025. Khối cũng đã nâng cấp quan hệ với Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, các quốc gia Thái Bình Dương, do lo ngại tham vọng chiến lược của Bắc Kinh và nền chính trị bất ổn của Washington. Ông Manfred Weber, người đứng đầu Đảng Nhân dân châu Âu, khối chính trị lớn nhất châu Âu cho biết Canada đang "gõ cửa" EU.
Cùng với đó, sức ép tự chủ quốc phòng và năng lượng cũng buộc EU phải nhanh chóng mở rộng quan hệ quốc tế. Pháp dẫn đầu các lời kêu gọi châu Âu xây dựng "quyền tự chủ chiến lược".
Theo AP, lập trường này ngày càng được ủng hộ trong các nước thành viên, khi chính quyền Tổng thống Trump năm ngoái cảnh báo rằng các ưu tiên an ninh của họ nằm ở nơi khác và người châu Âu sẽ phải tự lo liệu.
Thực tế, ngay sau khi ông Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai tại Nhà Trắng, các nhà lãnh đạo EU đã đồng ý tăng ngân sách quốc phòng. Ưu tiên hàng đầu là khoản vay 150 tỷ euro dành cho phòng thủ tên lửa, hệ thống pháo binh, đạn dược, máy bay không người lái và vận tải hàng không, cũng như các hệ thống mạng, trí tuệ nhân tạo và chiến tranh điện tử.
Các nhà lãnh đạo ngành công nghiệp quốc phòng và các chuyên gia trên khắp châu Âu cho rằng tự chủ sức mạnh quân sự đòi hỏi phải vượt qua sự phụ thuộc kéo dài hàng thập kỷ vào Mỹ, cũng như sự phân mảnh theo ranh giới quốc gia.
Điều tương tự cũng cấp thiết trong ngành năng lượng. Khi cố gắng cắt đứt nguồn cung Nga, EU phải mua nhiều năng lượng hơn từ Mỹ, theo Viện Phân tích Kinh tế và Tài chính Năng lượng. Nhưng điều đó cũng tiềm ẩn rủi ro, theo Dan Jørgensen, Ủy viên châu Âu về năng lượng và nhà ở.
Hiện EU nhập khẩu 14,5% dầu mỏ và 60% khí hóa lỏng từ Mỹ, theo Cơ quan thống kê châu Âu (Eurostat). Jørgensen cho rằng EU nên tìm kiếm khả năng độc lập năng lượng hơn, bằng cách đầu tư vào sản xuất và bổ sung thêm nhiều nhà cung cấp. "Chúng ta không muốn thay thế sự phụ thuộc này bằng sự phụ thuộc khác. Chúng ta cần đa dạng hóa", ông nói.
Vì vậy, Brussels đang nhắm đến các nguồn cung ở phía đông Địa Trung Hải và vùng Vịnh, nơi họ đang đàm phán về một thỏa thuận thương mại tự do với UAE. Theo bà Garima Mohan, lựa chọn tách rời là điều nói dễ hơn làm nhưng việc thiết lập các mối quan hệ toàn cầu mới sẽ mang lại cho EU lợi thế trong việc đối phó với Bắc Kinh, Moskva và cả Washington.
Phiên An (theo AP)
