Val Kilmer được AI "hồi sinh" trong phim As Deep as the Grave - Ảnh: Variety
Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra một khả năng từng chỉ có trong khoa học viễn tưởng: tái tạo hình ảnh và giọng nói của nghệ sĩ trên màn ảnh, kể cả khi họ đã qua đời.
Tại sự kiện CinemaCon 2026, khán giả một lần nữa sững sờ khi thấy tài tử quá cố Val Kilmer "sống lại" trong trailer As Deep as the Grave. Sự kiện này không chỉ là một cột mốc công nghệ, mà còn thổi bùng ngọn lửa tranh luận vốn đã âm ỉ bấy lâu: Liệu chúng ta đang dùng công nghệ để tôn vinh nghệ thuật hay đang bóc lột cả những người đã nằm xuống?
Những "vai diễn" lập trình
Trong lịch sử điện ảnh, không phải màn "hồi sinh" nào cũng bị chỉ trích. Trường hợp của Paul Walker trong Fast & Furious 7 vẫn được xem là ví dụ mẫu mực về tính nhân văn. Sau tai nạn thảm khốc của Paul, ê kíp đã dùng AI kết hợp cùng hai người em trai của anh để hoàn thành những cảnh quay cuối cùng.
Nhờ công nghệ, Paul Walker đã "sống" lại trong trong Fast & Furious 7 - Ảnh: IMDB
Thay vì khai thác thương mại đơn thuần, sự xuất hiện của Paul trong đoạn kết là một lời tri ân, giúp khán giả và đồng nghiệp được nói lời tạm biệt trọn vẹn với anh. Đó cũng là lúc công nghệ đóng vai trò là "chiếc cầu nối" đầy cảm xúc.
Tuy nhiên, ranh giới giữa tri ân và thương mại hóa bắt đầu mờ đi khi các concert "hologram" của Whitney Houston hay Michael Jackson xuất hiện. Khán giả bỏ tiền mua vé để xem một thực thể ảo nhảy múa, hát ca như thật trên sân khấu.
Lúc này, một câu hỏi mang tính đạo đức được đặt ra: Khán giả đang chiêm ngưỡng một nghệ sĩ hay đang tiêu thụ một "món hàng" được lập trình sẵn để sinh lời cho các tập đoàn?
Năm 2019, dự định "hồi sinh" James Dean sau 70 năm cho bộ phim chiến tranh Finding Jack đã khiến tài tử Chris Evans phẫn nộ: "Điều này thật tồi tệ. Chẳng lẽ chúng ta sắp có một bức tranh mới của Picasso sao?".
Đến nay, dự án Finding Jack vẫn chưa được triển khai rộng rãi như kế hoạch ban đầu và trở thành một ví dụ điển hình mỗi khi nhắc đến tranh cãi xoay quanh việc "hồi sinh" diễn viên bằng công nghệ.
Không chỉ có Hollywood, Trung Quốc cũng "dữ dội" trong việc cậy nhờ AI đưa nghệ sĩ quá cố trở lại. Gần đây, trào lưu dùng AI hồi sinh các ngôi sao đã khuất như CoCo Lee hay Cao Dĩ Tường để họ "trò chuyện" với fan đã gây bão mạng xã hội ở đất nước tỉ dân.
Không chỉ là câu chuyện của người đã khuất
Khác với sự cẩn trọng của các hãng phim Mỹ, nhiều công ty AI Trung Quốc đã tự ý tạo ra các video này mà không có sự đồng ý của gia đình nghệ sĩ. Điều này dẫn đến những tình huống phản cảm khi các "bản sao ảo" được dùng để bán hàng trực tuyến hoặc quảng bá dịch vụ.
Clip Coco Lee và Cao Dĩ Tường được AI hồi sinh trò chuyện với người hâm mộ - Video: SingTao
Sự việc nghiêm trọng đến độ gia đình của CoCo Lee đã phải lên tiếng yêu cầu gỡ bỏ các video vì hành vi "xâm phạm hình ảnh và gây đau lòng cho người thân".
Khán giả ngày nay không chỉ quan tâm đến hình ảnh, mà còn tìm kiếm cảm xúc thật và câu chuyện phía sau người nghệ sĩ. Một sản phẩm có thể hoàn hảo về mặt kỹ thuật, nhưng nếu thiếu đi yếu tố con người, rất khó tạo được sự đồng cảm lâu dài.
Ở góc độ khác, các chuyên gia cũng chỉ ra rằng nếu không có khung pháp lý rõ ràng, việc khai thác hình ảnh sau khi nghệ sĩ qua đời có thể dẫn đến những tranh chấp phức tạp về bản quyền và quyền nhân thân.
Không thể phủ nhận AI đang mở ra nhiều khả năng mới cho điện ảnh, từ việc phục dựng hình ảnh lịch sử đến hoàn thiện những dự án dang dở. Tuy nhiên, khi công nghệ tiến xa hơn, câu hỏi quan trọng không còn là "có thể làm gì", mà là "nên làm đến đâu".
Trong bối cảnh đó, nhiều ý kiến cho rằng việc sử dụng AI để tái hiện nghệ sĩ cần đi kèm ba yếu tố: sự đồng thuận từ gia đình hoặc người đại diện, mục đích rõ ràng mang tính tôn vinh hoặc nghệ thuật, và sự minh bạch với khán giả.
Việt Nam và bài học phiên bản số
Diễn viên AI thô cứng thay cho Thùy Tiên trong phim Chốt đơn - Ảnh: ĐPCC
Tại Việt Nam, AI không được dùng để "hồi sinh" người chết, mà để "xóa dấu vết" sai lầm của người sống. Dự án phim điện ảnh Chốt đơn là sản phẩm đó.
Khi diễn viên chính Thùy Tiên vướng bê bối pháp lý, nhà sản xuất đã dùng AI để thay thế gương mặt cô bằng một diễn viên ảo. Kết quả là bộ phim thất bại thảm hại về doanh thu.
Bài học từ Chốt đơn cho thấy AI có thể sao chép diện mạo nhưng không bao giờ thay thế được cái "thần" và sự bao dung của khán giả dành cho một nghệ sĩ bằng xương bằng thịt.
