Có một lầm tưởng dai dẳng ở nước Anh rằng cố Nữ hoàng Elizabeth II chưa bao giờ thực sự bận tâm đến chuyện ăn mặc. Người ta thường rỉ tai nhau rằng bà chuộng sự thực tế hơn là nét hào nhoáng của thế giới thời trang. Thế nhưng, một cuộc triển lãm quy mô lớn chưa từng có tại Cung điện Buckingham - nơi quy tụ hàng chục bộ trang phục kinh điển nhất của bà đã chứng minh điều hoàn toàn ngược lại.
Theo phân tích từ tờ Telegraph uy tín, đối với người phụ nữ quyền lực bậc nhất lịch sử hiện đại này, váy áo không bao giờ chỉ đơn thuần là những mảnh vải che thân hay món đồ trang trí vô tri. Chúng là "trang thiết bị" chiến lược, là ngôn ngữ ngoại giao không lời và là một phần cốt lõi trong cỗ máy vận hành của Hoàng gia. Cùng bước vào không gian lưu trữ đồ sộ này để thấy được sự tỉ mỉ, tầm nhìn xa trông rộng và tư duy thời trang vượt thời gian của một biểu tượng vĩ đại.
Từ Hardy Amies đến Norman Hartnell, tủ quần áo của cố Nữ hoàng cho thấy những bộ trang phục được thiết kế không chỉ để tô điểm mà còn để truyền tải thông điệp. Ảnh: Lesley Lau
Hơn cả váy áo, đó là "vũ khí" chiến lược của Hoàng gia
Dưới cái lạnh buốt giá của một buổi sáng tháng Giêng tại Windsor, vẻ đẹp lộng lẫy từ hơn hai chục bộ trang phục kinh điển của cố Nữ hoàng vẫn đủ sức thắp sáng cả một không gian. Khi ngắm nhìn tận mắt chiếc váy dạ hội màu xanh xám điểm xuyết hoa táo thêu tay của Hardy Amies, hay bộ đầm vàng ánh kim của Norman Hartnell mang thiết kế hiện đại đến mức hoàn toàn có thể bước lên thảm đỏ sự kiện năm 2026, người ta mới giật mình nhận ra sự tinh tế tột bậc.
Nữ hoàng Elizabeth II mặc áo khoác Hardy Amies in hoa màu hồng và xanh lá cây cùng với mũ kiểu mũ bơi cùng màu ở Malta, tháng 11 năm 1967. Nguồn ảnh: Reginald Davis/Shutterstock
Thậm chí, bộ trang phục được xem là "đồ mặc nhà" của bà tại lâu đài Balmoral vào cuối những năm 1940 gồm áo khoác tweed may đo vừa vặn và chân váy xếp ly kẻ caro cũng toát lên vẻ thanh lịch chuẩn mực. Caroline de Guitaut, Giám định viên các tác phẩm nghệ thuật của Nhà vua, khẳng định chắc nịch rằng Nữ hoàng luôn tự tay can thiệp sâu vào quá trình chuẩn bị tủ đồ của mình.
Trong số 4.000 kỷ vật thời trang hiếm hoi còn sót lại của Hoàng gia Anh, 400 món đồ được tuyển chọn đem trưng bày lần này đã đập tan định kiến cho rằng bà thờ ơ với váy áo. Thực tế, bà không chỉ tận hưởng niềm vui ăn mặc mà còn biết cách biến thời trang thành một bánh răng quan trọng trong việc củng cố quyền lực quân chủ.
Nữ hoàng Elizabeth II và Công tước xứ Edinburgh tham dự một buổi tiếp đón tại Rome, tháng 5 năm 1961. Nguồn ảnh: Fox Photos/Hulton Archive/Getty Images
Bà không chạy theo xu hướng một cách mù quáng, nhưng tủ đồ của bà vẫn phản chiếu trọn vẹn dòng chảy văn hóa của từng thời đại. Từ những chiếc váy trẻ em thêu smocking với cổ áo Peter Pan từng định hình phong cách cho cả một thế hệ trung lưu và thượng lưu Anh Quốc, cho đến sự bùng nổ của họa tiết ảo giác (psychedelic) vào thập niên 1970. Nữ hoàng luôn biết cách làm mới mình và thỉnh thoảng mang đến những bất ngờ thú vị.
Trong một chuyến thăm cấp nhà nước tới Canada, bà đã khoác một chiếc áo khoác cao bồi dã chiến ngay bên ngoài chiếc váy dạ hội rực rỡ, đội vương miện lấp lánh, tạo nên một khoảnh khắc biểu tượng và vô cùng cá tính. Sự tận tâm của bà với trang phục thể hiện rõ qua những tờ giấy ghi chú viết tay vẫn còn được lưu giữ: "Tôi sẽ đi vắng 10 ngày, tôi cần ba chiếc váy dạ hội, năm chiếc váy mặc ban ngày, ba chiếc áo khoác...".
Nữ hoàng Elizabeth II cùng Tổng thống Jimmy Carter tại một buổi tiệc chiêu đãi cấp nhà nước vào tháng 5 năm 1977, bà mặc một chiếc váy màu vàng rực rỡ. Ảnh: AP Photo
Cố Nữ hoàng thấu hiểu sâu sắc câu hỏi hóc búa mà mọi phụ nữ đều đối mặt: Làm sao để ăn mặc hợp thời mà không bị đóng khung hay lỗi mốt khi nhìn lại? Bà biết rằng, không một vị quân vương nào muốn hình ảnh của mình trở nên lố bịch hay kỳ quặc trong những bức ảnh lịch sử 50 năm sau.
Cú bắt tay lịch sử với những bậc thầy kiến tạo hình ảnh
Để giải quyết bài toán đó, cố Nữ hoàng đã tin tưởng giao phó hình ảnh của mình cho những bậc thầy thiết kế xuất sắc nhất nước Anh, đảm bảo tôn vinh nghề thủ công truyền thống và biến tủ đồ thành một hộp công cụ xuất sắc, được hiệu chỉnh tinh tế để chịu được áp lực trước công chúng. Bộ đôi quyền lực Norman Hartnell và Hardy Amies chính là những người đã định hình nên kỷ nguyên vàng son nhất trong phong cách của bà vào thập niên 1950 và 1960.
Chân dung Nữ hoàng Elizabeth II thời thơ ấu, khoảng năm 1934. Nguồn ảnh: Paul Popper/Popperfoto.
Hartnell, vị nhà tạo mẫu vĩ đại, mang đến một thẩm mỹ lãng mạn, thanh lịch, khiêm nhường nhưng đậm chất Anh. Những thiết kế của ông đã giúp gia đình Nữ hoàng xây dựng lại hình ảnh ấm áp, đáng tin cậy trong mắt công chúng sau biến cố thoái vị chấn động của Vua Edward VIII năm 1936. Trong khi đó, Hardy Amies – bậc thầy may đo từ phố Savile Row lại thổi vào tủ đồ sự cứng cáp, kiềm chế và tài năng thiên bẩm của người Anh: Trông luôn hoàn hảo mà không hề có vẻ gì là đang cố gắng chưng diện.
Bí quyết giúp quần áo của Nữ hoàng vượt thời gian nằm ở sự kết hợp hoàn hảo giữa cấu trúc định hình và việc nắm bắt đúng tính chất sự kiện. Ngay cả khi bước sang tuổi 90, bà chưa từng trốn tránh trong những gam màu "an toàn" hay nhạt nhòa. Nữ hoàng luôn tận dụng những khối màu rực rỡ, quyền lực nhất để đảm bảo rằng dù ngồi ở hàng ghế xa nhất, người dân vẫn có thể nhận ra bà.
Tại lễ phong tước cho Thái tử xứ Wales vào tháng 7 năm 1969, Nữ hoàng mặc áo khoác và mũ màu nhạt. Nguồn ảnh: Syndication/Mirrorpix/Mirrorpix via Getty Images
Phom dáng trang phục cũng được tính toán cực kỳ thông minh. Vào đầu thập niên 1960, khi những chiếc váy suông thẳng đứng (shift dress) đang làm mưa làm gió – kiểu dáng cực kỳ phù hợp với thân hình thanh mảnh của phu nhân Jackie Kennedy nhưng lại không tôn dáng Nữ hoàng – đội ngũ thiết kế đã khéo léo hiệu chỉnh. Họ tạo ra những thiết kế bề ngoài bắt kịp xu hướng thời đại, nhưng cấu trúc bên trong lại được may đo riêng biệt để ôm trọn và tôn vinh những đường cong tự nhiên của bà một cách tinh tế.
Nghệ thuật ngoại giao ẩn sau từng đường kim mũi chỉ
Mỗi chi tiết nhỏ trên trang phục của Nữ hoàng đều chứa đựng thông điệp sâu sắc, biến trang phục thành ngôn ngữ ngoại giao đỉnh cao. Khi đi công du, đặc biệt là trong những năm đầu trị vì, bà có thể thay trang phục tới ba hoặc bốn lần mỗi ngày. Nhiệm vụ của bà là phải "đọc vị" được bối cảnh căn phòng trước khi bước vào, đánh giá mức độ trang trọng, thời tiết và hiệu ứng hình ảnh tổng thể. Giám định viên de Guitaut khẳng định "thời trang ngoại giao" của Nữ hoàng là hoàn toàn có thật và bà thực hiện nó một cách xuất chúng. Không phải ngẫu nhiên mà trong chuyến thăm Nova Scotia, bà chọn mặc một chiếc váy thêu hoa táo và hoa táo gai. Sự lựa chọn này không chỉ vinh danh biểu tượng quốc gia mà còn là sự tôn trọng sâu sắc dành riêng cho biểu tượng đặc trưng của vùng đất đó. Sự chi tiết đỉnh cao này chỉ xuất hiện khi bạn coi thời trang là một ngôn ngữ thực thụ và đủ tôn trọng khán giả để giao tiếp bằng sự chân thành.
Nữ hoàng Elizabeth II được Thủ tướng Takeo Miki hộ tống trước bữa tối tại Tokyo, tháng 5 năm 1975. Nguồn ảnh: The Asahi Shimbun qua Getty Images.
Bên cạnh sự lộng lẫy xa hoa, tủ đồ của Nữ hoàng còn mang tính ứng dụng cao và hiện đại đến mức đáng kinh ngạc. Giống như bất kỳ người phụ nữ thiết thực nào, bà không ngần ngại mặc lại đồ cũ với một phong thái tự tin tuyệt đối, tin rằng những món đồ chất lượng cao sinh ra là để được sử dụng. Có những bộ trang phục được bà diện tới 30 lần – một minh chứng sống động cho tư duy "tủ đồ con nhộng" nhưng ở đẳng cấp hoàng gia. Hơn thế nữa, Nữ hoàng sở hữu tư duy nhạy bén về truyền thông đi trước thời đại.
Nữ hoàng Elizabeth II và Vương nữ Anne thăm Thổ Nhĩ Kỳ vào tháng 10 năm 1971. Nguồn ảnh: Anwar Hussein/Getty Images
Sau một sự cố nhỏ ở Paris năm 1951 khi báo chí ghi sai tên nhà thiết kế trang phục của bà, Nữ hoàng đã yêu cầu văn phòng báo chí Buckingham phải luôn cung cấp trước chi tiết trang phục cho truyền thông trong các sự kiện quan trọng. Nhờ đó, các nhà thiết kế luôn được vinh danh đúng mức, và ngành công nghiệp thời trang Anh Quốc được quảng bá mạnh mẽ, uy quyền trên trường quốc tế. Bà đã thực hành nghệ thuật xây dựng thương hiệu từ rất lâu trước khi nó trở thành một khái niệm thông dụng trên các nền tảng mạng xã hội hiện đại.
Nữ hoàng và Vương nữ Anne đi chân trần trong một nhà thờ Hồi giáo ở Kuala Lumpur, năm 1972. Nguồn ảnh: Daily Mirror/Mirrorpix/Mirrorpix via Getty Images
Hình ảnh cố Nữ hoàng che những chiếc ô Fulton trong suốt với viền màu đồng điệu để tránh mưa mà không che khuất khuôn mặt, hay bộ "đồng phục off-duty" mang tính biểu tượng gồm áo khoác tweed, chân váy xếp ly và khăn trùm đầu giản dị... tất cả đã trở thành di sản. Dù ở đỉnh cao danh vọng, tủ đồ của bà vẫn giữ được sự mộc mạc, tính nhân văn và một chút "tỳ vết" của thời gian như những lỗ hổng li ti do côn trùng cắn trên một chiếc áo khoác cũ, được các chuyên gia bảo tồn cẩn thận vá lại từ bên trong bằng lớp vải đồng màu thay vì cố tình giấu nhẹm đi hay may mới lại. Cuối cùng, chính những chi tiết nhỏ bé ấy, kết hợp cùng sự tận tâm của con người và dấu ấn của năm tháng, đã thổi hồn vào những bộ trang phục, biến chúng từ những mảnh vải vô tri thành chứng nhân lịch sử vĩ đại và đáng tự hào nhất của Hoàng gia Anh.
