Người Việt mình bao đời nay vẫn thế, cứ đến đêm Giao thừa, khi mùi hương trầm thoang thoảng quyện cùng hơi sương lạnh mỏng manh của đêm đen, lòng người lại chùng xuống trong thời khắc chuyển giao thiêng liêng nhất của đất trời. Chúng ta dọn dẹp nhà cửa, gột rửa thân tâm, dâng lên thần linh và gia tiên mâm cúng Trừ Tịch để tiễn đưa những muộn phiền, xui rủi của năm cũ và giang tay đón chào năm Bính Ngọ 2026.
Giữa sự tất bật của mâm cúng ngoài sân rước quan Hành khiển hay mâm cúng trong nhà mời ông bà về ăn Tết, một bài văn khấn Giao thừa chuẩn mực, mộc mạc mà sâu sắc chính là "chiếc cầu nối" tâm linh vững chắc nhất. Không cần phải quá cầu kỳ câu nệ từng con chữ, chỉ cần một tấm lòng thành tịnh và những lời cầu nguyện xuất phát từ tâm can, năm mới con Ngựa ắt sẽ mang đến cho gia đình bạn sự bứt phá, vạn sự hanh thông và an yên tự tại.
Thời khắc Trừ Tịch và ý nghĩa của mâm cúng ngoài trời năm Bính Ngọ
Khoảnh khắc 0 giờ đêm 30 Tết (năm nay là 29 Tết), khi vạn vật như nín thở chờ đợi một luồng sinh khí mới, đó là lúc Lễ cúng Trừ Tịch (hay cúng Giao thừa ngoài trời) diễn ra. Theo quan niệm dân gian, mỗi năm Thiên đình lại cử một vị quan Hành khiển xuống cai quản hạ giới. Năm Bính Ngọ 2026, đất trời lại đón một vị tân quan mới thay thế vị quan năm cũ. Lễ cúng ngoài trời chính là buổi "bàn giao" thiêng liêng ấy, diễn ra ngay giữa khoảng sân, dưới vòm trời lấp lánh sao đêm.
Người xưa tin rằng, vì các quan quân bàn giao công việc vô cùng khẩn trương, có khi chỉ kịp đi ngang qua nhà, nên mâm cúng thường được đặt ở trước hiên hoặc ngoài sân để các ngài dễ bề chứng giám. Lễ vật không cần quá phô trương, một con gà trống luộc ngậm hoa hồng bọc lớp da vàng ươm, đĩa xôi gấc đỏ au tượng trưng cho may mắn, đĩa hoa quả ngũ sắc, cút rượu trắng, trà thơm và nén nhang trầm là đủ đầy tâm ý. Khi người chủ gia đình đứng trước mâm cúng, chắp tay giữa đất trời lộng gió, đọc vang bài văn khấn, đó là lúc những muộn phiền âu lo của năm cũ được gió mang đi, chỉ giữ lại sự thành kính và hy vọng sáng ngời cho năm Bính Ngọ đang tới.
Cúng đêm Giao thừa là một phong tục rất quan trọng vào ngày Tết cổ truyền của người Việt. Cúng Giao thừa hay còn gọi là lễ Trừ tịch (Trừ: trao lại chức quan, Tịch: ban đêm) đánh dấu thời khắc thiêng liêng tiễn đưa năm cũ và đón chào năm mới may mắn, bình an và thuận lợi hơn. Bên cạnh đó, cúng đêm Giao thừa còn là dịp để cháu con thể hiện đức hiếu sinh vẹn toàn, tưởng nhớ công ơn của cha ông và ngưỡng vọng mời gọi Gia tiên cùng ngự về nhà ăn Tết.
Lễ vật cúng Giao thừa trong nhà
Mâm cúng dù đơn giản hay cầu kì vẫn phải đủ đầy các lễ vật sau:
- Hoa quả, trầu cau, rượu trà, tiền mã, đèn nến.
- Cỗ mặn: Gà trống thiến hoa mơ cùng các món như rau xào, canh mọc, giò, bánh chưng, xôi gấc...
Tất cả lễ vật dâng cúng được bày lên mâm cẩn thận, chu đáo, sẵn sàng trước giờ chính Tý (0 giờ).
Văn khấn
VĂN KHẤN CÚNG GIAO THỪA TRONG NHÀ
Con nguyện Nam mô A Di Đà Phật!
Con nguyện Nam mô A Di Đà Phật!
Con nguyện Nam mô A Di Đà Phật!
Con kính lạy 9 phương trời, 10 chư Phật, chư Phật 10 phương,
Con kính lạy Đức Đương Lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật,
Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu thổ, chư vị Tôn thần,
Con kính lạy các ngài Ngũ phương, Ngũ hổ, Long mạch, Táo quân, chư vị Tôn thần.
Con kính lạy các cụ tổ tiên nội - ngoại chư vị Tiên linh
Nay phút Giao thừa năm...................
Chúng con là:....................
Ngụ tại:.......................
Phút giao thừa vừa tới, nay theo vận luật, tống cựu nghênh tân, giờ Tý đầu xuân, đón mừng Nguyên đán.
Chúng con thành tâm, tu biện hương hoa phẩm vật, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án.
Dâng hiến tôn Thần, tiến cúng Tổ tiên, đốt nén tâm hương, dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con xin kính mời:
Ngài Bản cảnh Thành Hoàng chư vị Đại vương,
Ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, Hỷ Thần, Phúc đức chính Thần,
Ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch Tài Thần,
Các ngài bản gia Táo phủ Thần quân và chư vị Thần linh cai quản ở trong xứ này.
Cúi xin giáng lâm trước án, thụ hưởng lễ vật.
Con lại kính mời, các cụ tiên linh, gia tiên nội ngoại dòng họ.... giáng phó linh sàng hâm hưởng lễ vật.
Chúng con lại kính mời các vị vong linh tiền chủ, hậu chủ, y thảo thụ mộc ở trong đất này,
Nhân tiết giao thừa, giáng lâm trước án, chiêm ngưỡng tân xuân, thụ hưởng lễ vật.
Nguyện cho chúng con, minh niên khang thái, trú dạ cát tường,
Thời thời được chữ bình an, gia đạo hưng long, thịnh vượng.
Giãi tấm lòng thành, cúi xin chứng giám.
Phục duy cẩn cáo.
Ý nghĩa lễ cúng Giao thừa ngoài trời
Lễ cúng Giao thừa ngoài trời nhằm "nghênh tân, tiễn cựu", tiễn vị thần của năm cũ, đón vị thần của năm mới. Tục xưa tin rằng, có 12 vị thần thời gian tương đương với 12 con giáp. Mỗi năm sẽ có một vị Hành khiển trông coi việc nhân gian, được gọi là Đương niên Chi thần. Mỗi vị lại có một phụ tá là Phán quan.
12 vị Hành khiển thời gian luân phiên từ năm Tý đến năm Hợi, hết vòng 12 con giáp sẽ quay trở lại. Vương hiệu của vị Hành khiển trong năm Bính Ngọ 2026 là Tần Vương Hành Khiển, Thiên Mao Hành binh chi thần và Ngọc Tào Phán quan.
Khi dâng cúng Giao thừa ngoài trời cần khấn danh vị của quan Hành khiển và Phán quan của năm đương cai.
Lễ vật cúng Giao thừa ngoài trời
Mâm cúng ngoài trời dù đơn giản hay cầu kì vẫn phải đủ đầy các lễ vật sau:
- Một chiếc mũ cánh chuồn/Bộ quần áo đủ đầy/Có nhà chuẩn bị thêm ngựa
- Hoa quả, trầu cau, rượu trà, tiền mã, đèn nến.
- Cỗ mặn: Gà trống thiến hoa mơ cùng các món như rau xào, canh mọc, giò, bánh chưng,...
Tất cả lễ vật dâng cúng được bày lên mâm cẩn thận, chu đáo, sẵn sàng trước giờ chính Tý (0 giờ).
Văn khấn
Thời điểm Giao thừa (giờ chính Tý), gia chủ thắp hương và bắt đầu khấn (đọc bài cúng). Nếu không thuộc bài khấn, gia chủ có thể dùng sách, phương tiện có màn hình kích thước lớn hoặc chu đáo thì viết tay, khấn xong thì hoá cùng đồ mã.
VĂN KHẤN LỄ CÚNG GIAO THỪA NGOÀI TRỜI
Con nguyện Nam mô A Di Đà Phật!
Con nguyện Nam mô A Di Đà Phật!
Con nguyện Nam mô A Di Đà Phật!
Con kính lạy 9 phương trời, 10 phương Phật,
Con lạy Chư Phật 10 phương.
Kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật,
Kính lạy Hoàng Thiên, Hậu Thổ, chư vị Tôn thần.
Kính lạy Ngài Cựu niên Đương cai Hành khiển.
Kính lạy Đương niên Thiên quan: Tần Vương Hành Khiển, Thiên Mao Hành binh chi thần và Ngọc Tào Phán quan năm Bính Ngọ.
Kính lạy các Ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch, Táo quân, chư vị Tôn thần.
Nay là phút Giao thừa năm.......
Chúng con là...................... (đọc tên các thành viên trong gia đình)
Ngụ tại................
Phút thiêng Giao thừa vừa tới, năm cũ qua đi, đón chào năm mới, tam dương khai thái, vạn tượng canh tân. Vâng lệnh bề trên, nay ngài Thái Tuế tôn thần giám sát vạn dân, bảo hộ sinh linh tảo trừ yêu nghiệt. Quan cũ về triều để khuyết, lưu phúc giữ ân. Quan mới xuống thay, thể đức hiếu sinh, ban tài tiếp lộc.
Nhân ngày tân xuân, tín chủ chúng con kính tâm lòng thành, sửa biện hương hoa phẩm vật, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án. Cúng dâng Phật Thánh, dâng hiến Tôn thần, đốt nén tâm hương, dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời:
- Ngài Cựu niên đương cai Ngô Vương Hành khiển, Thiên Hao hành binh chi thần, Hứa Tào phán quan.
- Ngài Tân niên đương cai Tần Vương Hành Khiển, Thiên Mao Hành binh chi thần và Ngọc Tào Phán quan.
- Ngài bản cảnh Thành Hoàng chư vị Đại Vương,
- Ngài bản xứ Thần linh Thổ địa, Phúc đức chính thần,
- Các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch, Tài thần, bản gia Táo quân và chư vị thần linh cai quản ở trong xứ này.
Cúi xin giáng linh trước án thụ hưởng lễ vật.
Nguyện cho tín chủ chúng con: Minh niên khang thái, trú dạ cát tường, thời thời được chữ bình an, gia đạo hưng long thịnh vượng. Độ cho chúng con mọi chuyện hanh thông, sở nguyện tòng tâm, vạn sự như ý. Bốn mùa không hạn ách nào xâm, tám tiết có điềm lành tiếp ứng.
Giãi tấm lòng thành cúi xin chứng giám.
Cẩn cáo.
Con nguyện Nam mô A Di Đà Phật!
Con nguyện Nam mô A Di Đà Phật!
Con nguyện Nam mô A Di Đà Phật!
Giao thừa năm Bính Ngọ - năm của linh vật Ngựa biểu trưng cho sự kiên cường, tốc độ và ý chí vươn lên. Có lẽ vì thế mà những lời nguyện cầu trong đêm Giao thừa năm nay càng thêm phần mạnh mẽ và đầy hy vọng. Dù bạn chuẩn bị mâm cúng cỗ chay thanh tịnh hay cỗ mặn sung túc, dù mâm quả có đủ đầy hay chỉ là chút cây trái vườn nhà, thì điều cốt lõi nhất vẫn là tấm lòng thành.
Sự thành tâm chính là thứ hương liệu quý giá nhất, là "ngôn ngữ" chân thực nhất để kết nối giữa con người và thế giới tâm linh. Khi bạn chắp tay cẩn cáo bằng sự tĩnh tại, an yên từ trong tâm hồn, bỏ lại những sân si hờn giận của năm cũ ở sau lưng, thì đó chính là lúc phép màu của năm mới thực sự bắt đầu.
(Thông tin mang tính chiêm nghiệm)
