Sở hữu trí tuệ thúc đẩy đổi mới thể thao toàn cầu

Theo báo cáo của hãng tư vấn Kearney, ngành thể thao toàn cầu hiện có quy mô khoảng 417 tỷ USD và có thể vượt 600 tỷ USD vào năm 2030. Phần lớn nguồn thu đến từ việc khai thác bản quyền truyền hình, thương hiệu và các tài sản trí tuệ, thay vì các hoạt động kinh doanh thuần túy quanh cuộc thi.

Một trận đấu thể thao không còn chỉ tồn tại trong thời gian diễn ra, mà tiếp tục được khai thác dưới nhiều dạng nội dung khác nhau. Bản quyền phát sóng cho phép phân phối trận đấu trên truyền hình và nền tảng số. Các nội dung đi kèm như phỏng vấn, hậu trường hay chương trình chuyên đề kéo dài vòng đời khai thác, tạo thêm nguồn thu cho các bên liên quan.

Theo Cục Sở hữu trí tuệ, "đằng sau mỗi khoảnh khắc bùng nổ là cả một thế giới của sở hữu trí tuệ". Sở hữu trí tuệ thúc đẩy đổi mới trong thể thao. Sáng chế giúp tạo những thiết bị thi đấu tối ưu hơn, từ đôi giày, trái bóng đến công nghệ hỗ trợ vận động viên đột phá mọi giới hạn. Ví dụ Hawk eye, công nghệ theo dõi bóng trong trận đấu, đã nộp đơn đăng ký sáng chế ở hơn 100 quốc gia. Nike Hyperboot, công nghệ phục hồi cho vận động viên, cũng đã nhận bằng sáng chế tại Mỹ.

Nhãn hiệu cũng góp phần xây dựng bản sắc cho toàn bộ hệ sinh thái thể thao, từ giải đấu, câu lạc bộ, vận động viên đến các thương hiệu và sự kiện. Thực tế, Ủy ban Olympic thế giới hiện sở hữu gần 100 nhãn hiệu tại châu Âu, cho thấy mức độ quan tâm của các tổ chức thể thao đối với tài sản trí tuệ.

Trong hệ sinh thái này, quyền tác giả và quyền liên quan đóng vai trò bảo vệ các nội dung thể thao, từ chương trình phát sóng đến các sản phẩm truyền thông. Đây là cơ sở để nội dung thể thao được khai thác hợp pháp và tạo giá trị kinh tế.

Trọng tài Samuel Barrott tham khảo công nghệ VAR trước khi ra quyết định về tình huống phạm lỗi tại một trận đấu ở giải Ngoại hạng Anh. Ảnh: AFP

Sự phát triển của công nghệ số đang làm thay đổi cách tiếp cận nội dung thể thao. Người xem có thể theo dõi sự kiện qua thiết bị di động, trong khi các nội dung ngoài thi đấu như phỏng vấn, hậu trường được mở rộng để tiếp cận khán giả, đặc biệt là nhóm trẻ. Điều này góp phần làm gia tăng giá trị của các quyền kỹ thuật số.

Theo 23 Capital, tổ chức cung cấp vốn và giải pháp tài chính về thể thao, trước đây các quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực này khó tiếp cận nguồn vốn từ thị trường tài chính truyền thống. Gần đây, xu hướng đang thay đổi khi giá trị của tài sản vô hình được nhìn nhận rõ hơn. Các vận động viên ngày càng chủ động hơn trong việc khai thác quyền của mình. Thay vì phụ thuộc vào câu lạc bộ hoặc nhà tài trợ, họ có xu hướng tách các quyền sở hữu trí tuệ thành nhiều phần để tối ưu giá trị.

Tuy nhiên, việc khai thác sở hữu trí tuệ trong thể thao vẫn đối mặt với nhiều thách thức, trong đó có tình trạng vi phạm bản quyền, phát sóng lậu và hàng giả, hàng nhái.

Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới được tổ chức vào 26/4 - gắn với thời gian Công ước thành lập Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) có hiệu lực năm 1970. Từ 2000, sự kiện được triển khai thường niên nhằm nâng cao nhận thức về vai trò của sở hữu trí tuệ trong thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế.

Trọng Đạt