Ngày 30/1, TS.BS Đào Hữu Thân - Trưởng khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP Hà Nội cho biết như trên, thêm rằng Tết Nguyên đán thường là thời điểm số ca cúm tăng do đặc điểm giao lưu đi lại nhiều. Bác sĩ lý giải, trước, trong và sau Tết, mọi người đi về quê, thăm họ hàng, dự lễ hội, du lịch, mua sắm, từ nơi này sang nơi khác, từ tỉnh này sang tỉnh khác và thậm chí đi xuyên các quốc gia, tạo điều kiện cho bệnh cúm lây lan mạnh hơn.
Không chỉ vậy, nhịp sống trong những ngày Tết thường bị thay đổi. Mọi người thường thức khuya, ngủ ít, ăn nhiều đồ đạm, đồ ngọt, dầu mỡ và dùng rượu bia nhiều hơn. Những thay đổi tưởng như nhỏ này lại khiến cơ thể mệt mỏi, rối loạn chuyển hóa, sức đề kháng suy giảm, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho virus cúm xâm nhập và gây bệnh.
Bên cạnh yếu tố sinh hoạt, thời tiết đầu năm thay đổi thất thường, nhiệt độ lạnh sâu, nhất là khu vực phía Bắc, góp phần làm virus cúm tồn tại lâu hơn và lây lan nhiều hơn trong cộng đồng.
Các cuộc gặp gỡ liên tục là một trong những yếu tố khiến virus cúm lây lan trong dịp Tết nhanh hơn ngày thường. Ảnh: ShutterStock
TS Đào Hữu Thân nhấn mạnh, cúm đầu năm nay đang có những diễn biến đáng lưu ý. Trong mùa cúm 2025-2026, một biến thể mới của virus cúm A/H3N2, được gọi là biến thể K, đang trở thành chủng lưu hành chủ yếu tại nhiều quốc gia ở châu Á và trên thế giới. Dữ liệu từ hệ thống giám sát cúm toàn cầu cho thấy, tháng 5-11/2025, biến thể K đã chiếm khoảng 1/3 số ca cúm H3N2 được ghi nhận. Đến tháng 12/2025, chủng này đã xuất hiện tại hơn 34 quốc gia. Từ xu hướng lây lan trong khu vực và những cảnh báo trên toàn cầu, TS Đào Hữu Thân nhận định rất có khả năng biến thể K của cúm A/H3N2 đã và đang lưu hành tại Việt Nam, mọi người không nên chủ quan và cần chủ động các biện pháp phòng bệnh.
Biến thể K của cúm A/H3N2 mang một số thay đổi quan trọng trong cấu trúc virus so với các chủng trước đây, làm tăng khả năng lây lan. "Cho đến nay, biến thể K chưa có bằng chứng gây bệnh nặng hơn rõ rệt so với chủng cúm A/H3N2 trước, nhưng người dân vẫn cần lưu ý và thận trọng, bởi cúm A/H3N2 nói chung vẫn có thể gây bệnh nặng", bác sĩ Thân nói.
Không phải ai mắc cúm A/H3N2 cũng có diễn tiến giống nhau. Theo các tài liệu y văn, ở người cao tuổi, nhất là từ 65 tuổi trở lên, chủng cúm này thường làm tăng rõ rệt nguy cơ nhập viện. Các số liệu theo dõi tại Mỹ cho thấy nhóm tuổi này chiếm khoảng 50-70% các ca nhập viện và tới 70-85% các ca tử vong do cúm.
Với trẻ em, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi, nguy cơ nhập viện do cúm H3N2 cũng cao hơn so với trẻ lớn. Nhóm có tỷ lệ nhập viện cao nhất là trẻ dưới 6 tháng tuổi - lứa tuổi chưa thể tiêm vaccine cúm. Không chỉ gây bệnh đường hô hấp, cúm H3N2 còn có thể dẫn đến biến chứng thần kinh và làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn thứ phát. Nguy cơ càng lớn hơn ở trẻ sinh non hoặc có bệnh nền như hen phế quản, bệnh tim, bệnh thần kinh hay béo phì.
Phụ nữ mang thai khi mắc cúm cũng dễ gặp biến chứng hơn. Nhiễm cúm có thể làm tăng nguy cơ nhập viện, biến chứng hô hấp nặng, sinh non và thậm chí mất thai. Tỷ lệ nhập viện do cúm H3N2 ở phụ nữ mang thai cao gấp khoảng 3 lần so với người không mang thai. Nhóm nguy cơ cao khác là người có bệnh nền như tim mạch, thận, phổi, đái tháo đường hoặc béo phì. Ở nhóm này, tỷ lệ nhập viện khi nhiễm cúm H3N2 cao gấp khoảng 7 lần so với người khỏe mạnh.
Để phòng bệnh, TS Đào Hữu Thân khuyến cáo người dân chủ động từ sớm, rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang nơi đông người, che miệng khi ho, hắt hơi, ăn uống - nghỉ ngơi điều độ, tiêm vaccine cúm càng sớm càng tốt và đi khám ngay khi có dấu hiệu bất thường.
"Với tiêm ngừa, vaccine cúm hiện hành vẫn phát huy hiệu quả đối với biến thể K của cúm A/H3N2 đang lưu hành. Dữ liệu thực tế tại Anh vào mùa thu 2025 cho thấy vaccine vẫn giúp giảm đáng kể gánh nặng bệnh do biến thể K. Ở trẻ em, nguy cơ phải nhập viện hoặc cấp cứu giảm từ 72-75%, ở người lớn, nguy cơ này giảm từ 32-39%", bác sĩ cho biết.
Đáng nói, vaccine cúm tứ giá đã được chứng minh hiệu quả bảo vệ trước 4 chủng virus cúm, trong đó có A/H3N2. Nghiên cứu của các nhà khoa học Hy Lạp thực hiện tại một bệnh viện phụ sản ở Athens (Hy Lạp) trong mùa cúm 2018-2019 với 423 mẹ bầu cho thấy vaccine cúm tứ giá giúp giảm tới 72% nguy cơ mắc cúm và giảm 86% nguy cơ phải nhập viện do cúm ở người mẹ. Các mẹ bầu sau đó sinh ra 446 trẻ sơ sinh (có trường hợp sinh đôi, sinh ba). Nhóm nghiên cứu theo dõi trong 6 tháng đầu đời nhận thấy trẻ có mẹ tiêm phòng cúm trong thời gian mang thai có nguy cơ mắc cúm giảm 64,5%, và nguy cơ phải đi khám bác sĩ vì cúm giảm 65%. Như vậy, việc mẹ tiêm vaccine trong thai kỳ còn giúp truyền kháng thể cho thai nhi, bảo vệ bé trong 6 tháng đầu đời chưa thể tiêm cúm.
Kim Anh
