Tết là dịp sum họp, khi mâm cơm gia đình đầy ắp những món ăn quen thuộc và không khí ăn uống rộn ràng kéo dài suốt nhiều ngày. Tuy nhiên, chính thói quen nấu nhiều – để lâu – hâm đi hâm lại cùng tâm lý "Tết mà, ăn cho vui" lại khiến nguy cơ ngộ độc thực phẩm tăng cao hơn bao giờ hết. Đáng lo ngại, phần lớn các ca ngộ độc dịp Tết không đến từ món lạ, mà từ chính những món quen thuộc tưởng chừng an toàn trong mỗi gia đình.
Những món ăn quen thuộc ngày Tết có thể tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nếu bảo quản không đúng cách.
Trao đổi với PV Gia đình & Xã hội, TS Lê Thị Hương Giang, Trưởng khoa Tiết chế dinh dưỡng, Bệnh viện 198 (Bộ Công an) cho biết: "Tết là thời điểm thực phẩm được chuẩn bị với số lượng lớn, nấu trước nhiều ngày và hâm đi hâm lại nhiều lần. Trong điều kiện thời tiết lạnh, ẩm, vi khuẩn có thể phát triển âm thầm mà không làm thức ăn có mùi hỏng rõ rệt. Khi ăn phải thực phẩm nhiễm khuẩn hoặc độc tố, người bệnh có thể bị đau bụng, nôn ói, tiêu chảy cấp, thậm chí ngộ độc nặng phải nhập viện".
TS Lê Thị Hương Giang, trưởng Khoa Tiết chế dinh dưỡng, Bệnh viện 198 (Bộ Công an).
TS Giang cho biết thêm, theo thống kê nhiều năm, hơn 80% ca ngộ độc dịp Tết đến từ những món ăn rất quen thuộc – những món chúng ta vẫn nghĩ là "an toàn". Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể khiến Tết mất vui, thậm chí phải nhập viện cấp cứu. Dưới đây là những thực phẩm quen thuộc nhưng nguy cơ gây ngộ độc cao nhất dịp Tết được cùng cách phòng tránh để gia đình ăn Tết ngon – an toàn – trọn vẹn.
Những món ăn quen mặt nhưng dễ gây ngộ độc nhất dịp Tết
1. Nem chua, nem tai, nem thính
Thực phẩm chế biến sẵn, để lâu ở nhiệt độ phòng là nguyên nhân hàng đầu gây ngộ độc dịp Tết.
Đây là nhóm thực phẩm có nguy cơ cao nhất do được lên men thủ công, không qua nấu chín. Nguyên liệu như tai, bì lợn rất dễ nhiễm vi khuẩn trong quá trình sơ chế. Khi để ở nhiệt độ phòng trong thời gian dài, các vi khuẩn như E.coli hay Salmonella có thể sinh sôi nhanh chóng.
Người cao tuổi, trẻ nhỏ và người có bệnh lý dạ dày rất dễ bị đau bụng, tiêu chảy sau khi ăn các món này.
2. Gỏi, nộm, rau sống
Nhiều món ăn dễ bị biến chất khi để qua đêm.
Rau sống là thực phẩm dễ nhiễm ký sinh trùng, vi khuẩn từ đất, phân bón hoặc nước tưới. Do không qua nhiệt, các vi sinh vật gây bệnh vẫn tồn tại nguyên vẹn. Dịp Tết, nhiều gia đình chỉ rửa rau sơ qua, làm tăng nguy cơ ngộ độc so với ngày thường.
3. Lòng lợn, dồi, các món nội tạng
Vi khuẩn có thể sinh sôi nhanh chóng trong thực phẩm không được che đậy kỹ.
Nội tạng là nơi chứa nhiều vi khuẩn và ký sinh trùng của con vật. Nếu không được làm sạch kỹ và nấu chín hoàn toàn, nguy cơ đau bụng, tiêu chảy cấp hoặc nhiễm giun sán rất cao. Các bác sĩ đặc biệt khuyến cáo hạn chế ăn nội tạng tại hàng quán trong dịp Tết vì khó kiểm soát điều kiện vệ sinh.
4. Pate, thịt hộp, đồ chế biến sẵn
Thức ăn thừa sau bữa tiệc ngày Tết cần được bảo quản đúng cách để đảm bảo an toàn.
Đây là nhóm thực phẩm tiềm ẩn nguy cơ nhiễm Clostridium botulinum – vi khuẩn sinh độc tố cực mạnh có thể gây liệt cơ, khó thở và đe dọa tính mạng. Pate hoặc đồ hộp hỏng thường có mùi chua, tách nước, nhớt hoặc đổi màu bất thường. Chỉ cần ăn một lượng nhỏ cũng có thể xuất hiện triệu chứng sau vài giờ.
5. Hải sản để lâu, đặc biệt là tôm, cua, nghêu, sò
Không phải món ăn nào quen thuộc cũng an toàn nếu sử dụng sai cách.
Hải sản bảo quản lâu trong tủ lạnh hoặc rã đông rồi cấp đông lại có thể sinh độc tố không bị phá hủy khi nấu chín. Đây là lý do nhiều trường hợp "ngộ độc hải sản" xảy ra dù thức ăn đã được nấu kỹ. Hải sản hỏng thường có mùi tanh nồng, mềm nát, nhớt nhẹ hoặc đổi màu.
6. Dưa hành, dưa muối chưa chua kỹ
Ngộ độc thực phẩm dịp Tết thường xuất phát từ thói quen chủ quan khi ăn uống.
Dưa muối chưa đủ độ chua có pH còn cao, tạo điều kiện cho vi khuẩn gây ngộ độc hoạt động. Muối không đủ cũng làm vi khuẩn sinh độc tố mạnh hơn. Chỉ nên ăn dưa khi đã chuyển màu vàng, chua đều và có mùi thơm đặc trưng.
7. Các món hâm đi hâm lại nhiều lần
Chỉ một sai sót nhỏ trong khâu bảo quản cũng có thể gây hại cho sức khỏe cả gia đình.
Cơm, canh, bò kho, cá kho nếu hâm nóng rồi để nguội nhiều lần có nguy cơ nhiễm Bacillus cereus – loại vi khuẩn sinh độc tố bền nhiệt, nấu sôi lại cũng không phá hủy được. Người ăn có thể bị nôn nhanh sau 1–5 giờ, kèm đau quặn bụng.
8. Thịt kho, thịt đông, bánh chưng để ngoài quá lâu
Người già và trẻ nhỏ là nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất khi xảy ra ngộ độc thực phẩm.
Thực phẩm giàu đạm để ở nhiệt độ phòng 20–25°C trong hơn 4–6 giờ khiến vi khuẩn nhân lên nhanh chóng. Thời tiết nồm ẩm ngày Tết càng làm thức ăn dễ hỏng dù bề ngoài chưa có dấu hiệu rõ ràng.
Làm sao để ăn Tết an toàn, không ngộ độc?
Các bác sĩ khuyến cáo:
- Chỉ mua thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng
- Rửa tay, rửa dụng cụ sạch; tách riêng thớt sống – chín
- Nấu chín kỹ, không ăn tái – sống
- Để nguội vừa phải rồi cho vào tủ lạnh ngay
- Không để thức ăn ngoài quá 2 giờ
- Tránh hâm đi hâm lại nhiều lần
- Khi có dấu hiệu nôn, đau bụng, sốt, tiêu chảy cần phải đi khám ngay
Tết là dịp sum họp và chăm sóc sức khỏe cho cả gia đình. Chỉ cần một chút chủ quan trong chế biến và bảo quản thực phẩm cũng có thể biến bữa ăn vui thành sự cố đáng tiếc. Ăn chín, uống sôi, bảo quản đúng cách chính là cách đơn giản nhất để Tết được an toàn và trọn vẹn.
Chuyên gia nhắc nhở thực phẩm 'quen mặt' ngày Tết: Bày ra là vơi nhanh nhất bàn tiệc nhưng phải coi chừngGĐXH - Cứ mỗi dịp Tết đến, bánh phồng tôm lại phủ sóng khắp mâm cỗ, bàn tiệc từ thành thị đến nông thôn. Giòn rụm, béo thơm, ăn hoài không chán, nhưng ít ai ngờ món ăn vặt tưởng chừng “nhẹ tênh” này lại tiềm ẩn nguy cơ gây tăng cân, béo phì nếu dùng quá đà. Vậy bánh phồng tôm chứa những gì và vì sao bác sĩ khuyên nên ăn chừng mực trong ngày Tết?
