Một trong những bất lợi lớn nhất của mổ lấy thai là khiến trẻ có hệ miễn dịch kém. Trên thực tế, trẻ sinh mổ có nguy cơ mắc bệnh rối loạn miễn dịch, dị ứng, chuyển hóa cũng như nhiễm trùng do virus, nhất là nhiễm trùng tiêu hóa và hô hấp cao hơn so với trẻ sinh thường. Những triệu chứng này thường xuất hiện khá dày đặc trong giai đoạn "khoảng trống miễn dịch" (từ 6 đến 36 tháng tuổi với trẻ sinh thường. Ở trẻ sinh mổ, giai đoạn này thường bắt đầu sớm và kết thúc muộn hơn).
Lý do trẻ sinh mổ thiệt thòi miễn dịch
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra những nguyên nhân khiến trẻ sinh mổ "thiệt thòi miễn dịch" hơn các bạn sinh thường. Đầu tiên là thiếu hụt kháng thể nền tảng. Trẻ sinh mổ (nhất là sinh mổ chủ động) bỏ lỡ quá trình chuyển dạ tự nhiên - giai đoạn tối ưu mẹ truyền kháng thể sang con, khiến nồng độ kháng thể mà trẻ sinh mổ nhận được thấp hơn tới 45% so với trẻ sinh thường, theo một nghiên cứu công bố tại Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ.
Ảnh hưởng từ ca phẫu thuật và phải dùng kháng sinh, mẹ sinh mổ thường có sữa về chậm hơn, đồng thời mẹ cần thời gian hồi sức, phải cách ly con vài tiếng sau sinh. Do đó, trẻ sinh mổ thường bú mẹ muộn hơn trẻ sinh thường, khiến việc bổ sung IgA từ mẹ sang bé bị gián đoạn. Điều này góp phần dẫn đến niêm mạc ruột trẻ dễ bị tổn thương trước sự tấn công của vi khuẩn và virus.
Không đi qua đường sinh tự nhiên của mẹ, trẻ sinh mổ không thể kế thừa hệ lợi khuẩn của mẹ. Thay vào đó, hệ tiêu hóa của trẻ dễ bị "chiếm đóng" bởi hại khuẩn từ môi trường, làm suy yếu hàng rào niêm mạc ruột.
Do kẹp dây rốn sớm và không nhận được "làn sóng" chuyển sắt mạnh mẽ trong quá trình chuyển dạ tự nhiên, trẻ sinh mổ có dự trữ sắt thấp hơn, cơ thể trẻ khó huy động đầy đủ các tế bào miễn dịch cần thiết để chống lại tác nhân gây bệnh. Từ đó, không chỉ sức đề kháng mà cả quá trình tăng trưởng của trẻ cũng bị ảnh hưởng.
Hệ miễn dịch của trẻ sinh mổ thường kém linh hoạt và cần một khoảng thời gian dài để bắt kịp trẻ sinh thường. Cha mẹ có thể bù đắp bằng cách chăm sóc, hỗ trợ miễn dịch cho trẻ ngay từ sớm. Các giải pháp can thiệp tăng cường miễn dịch cho trẻ sinh mổ nếu giải quyết cùng lúc tất cả vấn đề nói trên, bao gồm bù đắp tức thì lượng kháng thể thiếu hụt, thúc đẩy cân bằng hệ vi sinh đường ruột, bổ sung đầy đủ vitamin và khóang chất thiết yếu sẽ giúp con xây dựng nền tảng miễn dịch vững vàng, bắt kịp đà tăng trưởng.
Trẻ sinh mổ có sức đề kháng kém hơn trẻ sinh thường. Ảnh: Pexels
Củng cố hệ miễn dịch từ bên trong bằng dinh dưỡng
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) nhiều năm qua không ngừng tuyên bố nuôi con bằng sữa mẹ là cách tốt nhất để cung cấp cho trẻ sơ sinh các chất dinh dưỡng cần thiết. WHO khuyến cáo cho trẻ bú sớm ngay trong vòng một giờ đầu sau sinh, nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu đời và tiếp tục cho bú kết hợp với các loại thực phẩm bổ sung dinh dưỡng cho đến khi trẻ được ít nhất hai tuổi.
Không chỉ cung cấp năng lượng, sữa mẹ - nhất là sữa non - là một hệ sinh thái miễn dịch và dưỡng chất giúp bé thích nghi với thế giới bên ngoài.
Trong các chất hoạt tính sinh học được tìm thấy trong sữa mẹ, lactoferrin có lẽ là dưỡng chất tham gia toàn diện nhất vào các chức năng chống nhiễm trùng, theo BS.TS Paolo Manzoni (Khoa Sơ sinh và Chăm sóc tích cực sơ sinh, Bệnh viện S. Anna, Torino, Italy). Lactoferrin là một loại glycoprotein gắn sắt có trong sữa mẹ, có hàm lượng cao ở sữa non. Đây là tuyến phòng thủ đầu tiên, tham gia nhiều cơ chế miễn dịch. Lactoferrin giúp ngăn chặn sự phát triển và tiêu diệt hại khuẩn, đồng thời giúp cân bằng hệ vi sinh và điều hòa miễn dịch.
Sữa mẹ, đặc biệt là sữa non ngày đầu (sữa non 24h) có chứa hàm lượng lớn kháng thể như IgG, IgA, IgM giúp bé có được nguồn miễn dịch thụ động ban đầu để vượt qua các tác nhân gây bệnh từ môi trường bên ngoài. Đây sẽ là giải pháp "chi viện tức thì" giúp bù đắp lượng kháng thể bé bị thiếu hụt sau hành trình sinh mổ.
HMO (Human Milk Oligosaccharides) là đại dưỡng chất lớn thứ ba trong sữa mẹ, chỉ sau lactose và chất béo. Đây là một loại prebiotic đặc hiệu, có thể chọn lọc và nuôi dưỡng các lợi khuẩn giúp tái thiết lập hệ vi sinh đường ruột nhanh chóng. Đặc biệt, 2’-FL HMO còn được chứng minh giúp giảm đáng kể nguy cơ nhiễm trùng hô hấp ở trẻ, ngăn ngừa mầm bệnh.
Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tốt nhất cho trẻ, tuy nhiên không phải lúc nào mẹ cũng đủ sữa cho con bú, nhất là khi mẹ đi làm sau thời kỳ thai sản. Trong trường hợp này, mẹ có thể lựa chọn bổ sung cho trẻ dinh dưỡng công thức chứa các phức hợp đề kháng mô phỏng gần nhất yếu tố có lợi trong sữa mẹ. Nhiều mẹ ưu tiên các sản phẩm dinh dưỡng có công thức kết hợp các thành phần gồm lactoferrin, sữa non chứa các kháng thể giúp tăng cường miễn dịch, Synbiotics (hỗn hợp bao gồm các lợi khuẩn probiotics như Bifidus kết hợp với prebiotics như HMO & FOS cung cấp lợi khuẩn giúp bụng con khỏe, tiêu hóa tốt) và đặc biệt là IgHM - protein phân lập từ sữa non bò bằng công nghệ tiên tiến. IgHM là kháng thể có cấu trúc tương tự kháng thể trong sữa mẹ có tác dụng hỗ trợ tăng cường đề kháng một cách hiệu quả và tự nhiên.
Bên cạnh đó, các vi chất thiết yếu (kẽm, selen, vitamin A, C, D, E) giúp kích hoạt các nhân tố miễn dịch. Khi được bổ sung đầy đủ và đúng tỉ lệ, các vi chất này giúp hệ miễn dịch của trẻ đủ về số lượng kháng thể đồng thời đạt hiệu quả tối ưu về chất lượng phản ứng.
Những thực phẩm chứa nhiều thành phần kháng thể, lợi khuẩn, lactoferrin, HMO, sắt... giúp hỗ trợ tăng cường miễn dịch cho bé sinh mổ. Ảnh: Pexels
Tăng cường hàng rào miễn dịch từ bên ngoài
Ngoài việc củng cố sức mạnh nội lực từ dinh dưỡng, trẻ sinh mổ cần được bảo vệ bằng một chiến lược "phòng thủ chủ động" để hạn chế tối đa sự tấn công của các tác nhân gây bệnh từ môi trường.
Các chuyên gia sản nhi khuyên, ngay khi bé chào đời, dù cơ thể còn đau mệt, mẹ hãy cố gắng thực hiện cái ôm da kề da, giúp trẻ ổn định thân nhiệt và nhịp tim. Đồng thời khi được áp vào ngực mẹ, con không chỉ cảm thấy ấm áp an tâm mà còn nhận được những lợi khuẩn đầu tiên từ da mẹ và tăng khả năng bú mẹ sớm.
Tiếp đó, cha mẹ cần tuân thủ nghiêm ngặt lịch tiêm chủng mở rộng và các mũi tiêm dịch vụ (như cúm, phế cầu, tiêu chảy...) để tạo "lá chắn", giúp trẻ không rơi vào tình trạng nguy hiểm khi tiếp xúc với nguồn bệnh thật.
Bên cạnh đó, để bảo vệ hệ miễn dịch còn non nớt của bé, cha mẹ cần chú ý kiểm soát môi trường sống và hạn chế nguồn lây. Cụ thể, đảm bảo nhà cửa luôn thông thóang, sạch sẽ, không có khói thuốc lá và bụi bẩn, hạn chế cho bé đến tiếp xúc gần với những người đang có triệu chứng cảm cúm, ho, sốt.
Theo các chuyên gia, xây dựng một hệ miễn dịch vững vàng là "chìa khóa" giúp con phát triển sau này. Một cơ thể thực sự khỏe mạnh đóng vai trò quan trọng để con phát huy tiềm năng trí tuệ và tài năng trong tương lai.
Kim Anh
