Giá dầu đã tăng vọt sau khi Mỹ và Israel tiến hành không kích Iran, hiện dao động quanh mức trên 100 USD mỗi thùng với dầu Brent và 97 USD mỗi thùng dầu WTI. Trước xung đột, giá hai loại dầu này lần lượt 73 USD và 67 USD.
Diễn biến này khiến giá xăng tại Mỹ cũng leo thang nhanh chóng. Hiệp hội ôtô AAA cho biết giá trung bình toàn quốc hiện 3,63 USD mỗi gallon (3,78 lít), từ mức 2,3 USD mà Tổng thống Mỹ Donald Trump tự hào đề cập trong Thông điệp Liên bang tháng trước.
Diễn biến giá xăng trung bình toàn quốc tại Mỹ (USD/gallon). Đồ họa: Reuters
Với việc giá xăng tăng 50% so với cách đây một tháng và 20% kể từ xung đột Trung Đông nổ ra, trung bình hộ gia đình Mỹ có thể tốn thêm hơn 100 USD cho tiền xăng mỗi tháng, theo tính toán của ông Mark Wolfe, Giám đốc điều hành Hiệp hội Giám đốc Hỗ trợ Năng lượng Quốc gia Mỹ.
Cụ thể, ông cho biết mỗi hộ gia đình chi trung bình 163 USD tiền xăng mỗi tháng lúc giá dầu giao dịch ở mức 78 USD mỗi thùng. Khi giá tăng lên 90 USD và 100 USD, chi tiêu hàng tháng cho tiền xăng nhảy lên lần lượt 180 USD và 198 USD. Khi ấy, những gia đình nghèo sẽ cảm thấy áp lực.
"Các gia đình thu nhập thấp và trung bình có rất ít tiền dư dả. Tiền xăng tăng thêm 50 USD một tháng thì không thể chấp nhận được, buộc họ phải cắt giảm chi tiêu ở những khoản khác", Mark Wolfe, nhận định.
Theo chuyên gia, các gia đình sẽ ít lái xe hơn, giảm đi nghỉ hè và nhiều khoản chi khác. "Họ sẽ trì hoãn sửa chữa nhà cửa, làm bất cứ điều gì có thể vì họ phải mua xăng. Nó rất cần thiết", ông Wolfe nói thêm.
Theo AP, giá xăng có thể còn tăng những ngày tới, khi nhiều tàu thuyền bị tấn công ở eo biển Hormuz hôm 12/3 và Mỹ bắt đầu chuyển sang bán xăng mùa hè, loại xăng cháy sạch hơn nhưng chi phí sản xuất cao hơn.
Ông William Stern, CEO công ty tín dụng doanh nghiệp nhỏ Cardiff nói cú sốc địa chính trị không mất hàng tháng để ảnh hưởng đến ví tiền. "Chúng chỉ mất vài ngày. Bạn cảm nhận áp lực ngay khi đổ đầy bình xăng xe để chở con", ông nói.
Bên cạnh chi phí nhiên liệu, tác động kinh tế còn rộng hơn. Giáo sư Christopher Knittel của Viện Công nghệ Massachusetts cảnh báo giá xăng tăng có thể làm suy giảm hoạt động kinh tế, ảnh hưởng tới tăng trưởng.
Ông ví dụ một người lái xe điển hình ở Mỹ tiêu thụ khoảng 600 gallon nhiên liệu mỗi năm. Vì vậy, nếu giá tăng thêm 1 USD thì người đó sẽ phải chi thêm 600 USD cho tiền xăng. "Điều đó nghĩa là sẽ có ít hơn 600 USD để chi tiêu cho thứ khác, dẫn đến hoạt động kinh tế giảm sút", Knittel nói.
Theo ông, nếu cuộc xung đột "kết thúc vào ngày mai" thì sẽ ổn. Nhưng tiếp diễn 1-2 tháng hoặc thậm chí lâu hơn thì có hơn 50% khả năng suy thoái. Với kịch bản này, thất nghiệp tăng và khả năng giá cổ phiếu giảm.
Một trạm xăng ở Swannanoa, Bắc Carolina, Mỹ ngày 3/10/2024. Ảnh: Reuters
Áp lực lạm phát cũng lớn hơn. David Doherty, Trưởng bộ phận nghiên cứu tài nguyên tại BloombergNEF, chỉ ra sản phẩm khác của dầu mỏ như dầu diesel là nhiên liệu chính của các phương tiện vận tải hàng hóa. "Nó ảnh hưởng trực tiếp đến lạm phát và có thể khá nhanh", ông nhận định.
Mark Wolfe chỉ ra các sản phẩm từ polyester đến phân bón đều sản xuất từ dầu mỏ và bị ảnh hưởng bởi giá năng lượng tăng. "Tất cả những thứ bạn không nghĩ là có liên quan trên thực tế đều ảnh hưởng đến các gia đình bình thường", ông nói.
Phân tích tuần này của ngân hàng đầu tư Goldman Sachs dự báo giá dầu cao hơn sẽ khiến lạm phát tăng đi lên, tăng trưởng chậm hơn và tỷ lệ thất nghiệp tăng lên vào cuối năm.
Tuy nhiên, Tổng thống Trump cho rằng giá dầu cao là "cái giá nhỏ phải trả" để đạt được mục tiêu của quốc gia ở Iran. "Giá dầu sẽ giảm nhanh chóng khi mối đe dọa hạt nhân của Iran chấm dứt, là cái giá rất nhỏ phải trả cho sự an toàn và hòa bình của Mỹ và thế giới", ông viết trên mạng xã hội cuối tuần trước.
Ông Mark Wolfe không đồng tình, nói rằng đó là cái giá nhỏ với các gia đình thu nhập cao, vì tiền xăng chỉ chiếm một phần rất bé trong tổng chi tiêu. Nhưng với gia đình thu nhập thấp, đó là khoản đáng kể. "Nó tạo ra sự khác biệt thực sự trong khả năng mua thực phẩm, thuốc men và trả tiền thuê nhà ", ông nói.
Oxford Economics cho rằng những biến động mạnh của giá dầu Brent vài ngày qua rất đáng chú ý. Thông thường, khoảng 20 triệu thùng dầu đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày, nhưng hiện hầu hết các tàu đều tránh khu vực này.
"Nhiều khả năng biến động sẽ tiếp tục kéo dài do chưa có khung thời gian cụ thể về thời điểm xung đột giảm leo thang và khi nào eo biển Hormuz, hiện bị đóng cửa, sẽ phục hồi lưu thông" nhóm phân tích tại Oxford Economics đánh giá.
Trong lúc này, ông Trump cố gắng biến giá dầu tăng thành điều tích cực. "Mỹ là nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới, vượt xa các nước khác. Vì vậy, khi giá dầu tăng, chúng ta kiếm được rất nhiều tiền", viết trên mạng xã hội tối 12/3.
Phiên An (theo AP, Reuters, The Hill)
