Đó là một hiện tượng tâm lý phổ biến với tất cả mọi người có tên gọi Hiệu ứng ánh đèn sân khấu (Spotlight Effect). Đây là một thuật ngữ được các nhà tâm lý học xã hội dùng để đề cập đến xu hướng con người đánh giá quá mức về việc người khác chú ý đến mình. 

Nghe tên hiệu ứng thì nhiều người cho rằng nó chắc là điều gì đó về nghệ thuật chứ chẳng liên quan gì đến cuộc sống của chúng ta. Thực ra, đây là một hiệu ứng tâm lý đề cập đến xu hướng vô cùng gần gũi trong đời sống mỗi ngày.

Để tôi kể lại trường hợp của mình. Một hôm nọ ở văn phòng, tôi vô tình làm đổ cốc cà phê lên chiếc váy sáng màu. Vết cà phê nhỏ thôi nhưng cả ngày hôm đó tôi cảm thấy xấu hổ. Mỗi khi gặp ai đến tìm tôi để trao đổi, tôi đều cảm thấy như mọi người đều nhận ra vết bẩn và chú ý đến nó. Có lẽ, ai trong chúng ta cũng có trải nghiệm tương tự như thế.

tl1-1631793458513238374836.jpeg

Trong một bài báo được xuất bản trên tạp chí Nhân cách và Tâm lý xã hội, Giáo sư Tâm lý học Tom Gilovich và đồng nghiệp đã chứng minh hiện tượng này. Họ đã chia 2 nhóm sinh viên để nghiên cứu. Nhóm đầu tiên, họ cho sinh viên mặc áo thun nam ca sĩ Barry Manilow - người nổi tiếng với bí mật về giới tính. Sau đó, nhóm sinh viên này báo cáo lại rằng có khoảng 50% người ở nơi họ đến nhìn chằm chằm vào họ. Trong khi đó, con số thực tế chỉ là 25% mà thôi.

Nhóm sinh viên thứ 2, được sử dụng để nghiên cứu về hành vi. Họ sẽ ngồi thảo luận với nhau và kết luận rằng, mọi người thường đánh giá quá cao sự chú ý của mọi người dành cho mình mỗi khi có phát biểu xuất sắc hoặc câu nói sai.

Vậy điều này giải thích gì về hiệu ứng ánh đèn sân khấu? Về cơ bản, chúng ta đều thừa biết rằng mình không phải là trung tâm của vũ trụ, nhưng mỗi khi làm điều gì đó dù tốt hay xấu, chúng ta đều có cảm giác mọi sự chú ý đều đổ dồn vào mình. Nói cách khác, chúng ta thường nghĩ rằng luôn có một ánh đèn chiếu rọi vào mình, làm nổi bật những sai lầm khuyết điểm của mình, khiến cả thế giới đều nhìn thấy.

tl2-16317934585261779408434.jpg

Đối với những người mắc chứng rối loạn lo âu xã hội, hiệu ứng ánh đèn sân khấu có thể tồi tệ hơn nhiều, ảnh hưởng đến khả năng làm việc hoặc cảm giác thoải mái của người này khi ở cạnh ai đó. Với một người bình thường, cảm giác xấu hổ đã gây ra sự khó chịu thì với những người mắc chứng rối loạn lo âu xã hội, cảm giác này còn mạnh mẽ hơn nữa.

Do đó, nhận thức được hiệu ứng ánh đèn sân khấu có thể giúp bạn bớt lo lắng hoặc bối rối trong các tình huống ngoài xã hội. Cái bạn mặc định "người ta chú ý đến mình" thực ra là một cảm giác xuất phát từ chính bạn, do sự lo lắng khiến bạn không phân biệt được đó là nhận thức của mình hay của người khác.

Nói như vậy không có nghĩa là mọi người không chú ý đến bạn, chỉ là họ không xử lý thông tin về bạn sâu sắc như bạn tự nghĩ về mình.

Vậy nên không có gì to tát khi bạn nghĩ mình đang bị chú ý cả, những gì bạn cần làm làm là thư giãn, nghĩ thoáng. Sự chú ý đó chỉ là một cơn gió thoáng qua, trong khi bạn đang mắc kẹt với suy nghĩ "người ta đánh giá mình" thì thực tế, mọi người đã chuyển sang một đề tài khác rồi.

(Nguồn: psychologytoday, verywellmind)