Ông chủ ChatGPT: AI đang trở thành 'vật tế' cho sa thải

"Các trung tâm dữ liệu đang bị chỉ trích cho tình trạng giá điện tăng cao. Và gần như mọi công ty sa thải nhân viên đều đổ lỗi cho AI, bất kể nguyên nhân thực sự có phải AI hay không", Altman phát biểu tại Hội nghị Hạ tầng BlackRock 2026 diễn ra tuần này tại Washington DC.

Ông cũng nhắc lại cảnh báo gần đây về hiện trạng "AI washing" (tẩy trắng bằng AI), thuật ngữ chỉ việc doanh nghiệp lấy lý do tối ưu hóa vận hành bằng trí tuệ nhân tạo để thực hiện các đợt sa thải, trong khi thực tế họ đã có kế hoạch từ trước vì những lý do kinh tế khác.

Một số nghiên cứu đang cho thấy nhận định của Altman có cơ sở. Theo báo cáo từ Yale Budget Lab dựa trên số liệu từ Cục Thống kê Lao động Mỹ, chưa có thay đổi đáng kể nào về tỷ lệ chuyển đổi nghề nghiệp hay thời gian thất nghiệp trung bình kể từ khi ChatGPT ra mắt từ cuối 2022 đến cuối 2025.

Một khảo sát khác từ Cục Nghiên cứu Kinh tế quốc gia Mỹ đối với các lãnh đạo doanh nghiệp cũng chỉ ra 80% giám đốc được hỏi cho biết AI chưa tác động thực tế đến năng suất lao động hay số lượng nhân sự tại đơn vị của họ. Điều này ngược với cảnh báo từ một số lãnh đạo công nghệ rằng AI sẽ thay thế các công việc văn phòng trong vòng 18 tháng tới.

CEO OpenAI Sam Altman. Ảnh: Reuters

Tuy vậy, Sam Altman cũng thừa nhận thực tế AI đang đe dọa những công việc truyền thống. Người đứng đầu OpenAI chia sẻ câu chuyện: Trong hàng thế kỷ, thậm chí hàng thiên niên kỷ, con người đã học cách cấu trúc xã hội để quản lý "sự khan hiếm". Nhưng giờ đây, họ lại phải nhanh chóng học điều ngược lại là quản lý "sự dư thừa".

"Đó thực sự là thay đổi đối với cách thức hoạt động của chủ nghĩa tư bản", Altman nhấn mạnh. "Chủ nghĩa tư bản phụ thuộc vào ít nhất một sự cân bằng quyền lực nào đó giữa lao động và vốn. Nhưng trong nhiều công việc hiện tại, con người khó có thể làm việc hiệu quả và chăm chỉ hơn một GPU. Tôi không nghĩ có ai đó biết phải làm gì".

Theo Altman, vài tháng qua, AI đã tiên tiến tới ngưỡng trở thành một "công cụ kinh tế chủ lực", phát triển nhanh chóng từ việc hỗ trợ lập trình đơn giản đến thực hiện các nhiệm vụ phức tạp trong nhiều lĩnh vực lao động trí óc. Tuy nhiên, ông đồng thời cảnh báo tốc độ tiến hóa này "rất dễ gây nhiễu loạn". Trong tương lai gần, tác nhân AI (AI Agent) sẽ được giao các nhiệm vụ kéo dài nhiều ngày hoặc nhiều tuần, hoạt động chủ lực như một nhân viên cấp cao.

Sự thay đổi này dần làm biến đổi hành vi của các doanh nghiệp. Một thế hệ startup mới đang tránh việc tuyển dụng lượng lớn nhân sự để tập trung đầu tư mạnh vào năng lực tính toán. Chẳng hạn, tại Ấn Độ, Altman nhận thấy công ty khởi nghiệp "không người" đang lần lượt mọc lên, dựa hoàn toàn vào các câu lệnh AI để viết phần mềm, xử lý công việc pháp lý và quản lý hỗ trợ khách hàng.

Ngay cả vị trí lãnh đạo cấp cao cũng không nằm ngoài hiện trạng thay đổi này. Ông dự báo trong tương lai gần, có thể đến cuối 2028, "năng lực nhận thức bên trong các trung tâm dữ liệu sẽ vượt trội so với năng lực của con người". Điều này gián tiếp gợi nhớ đến cảnh báo từ đối thủ Anthropic rằng mỗi cụm AI (AI Cluster) sẽ có "sức mạnh trí tuệ tương đương 50 triệu người đoạt giải Nobel". Từ điều này, CEO OpenAI dự đoán lãnh đạo của các tổ chức lớn (CEO, tổng thống hay nhà khoa học hàng đầu) sẽ "hoàn toàn không thể thực hiện nhiệm vụ của mình nếu không có sự giám sát và hỗ trợ chặt chẽ từ AI".

Để đẩy nhanh cuộc cách mạng trí tuệ đó, Altman cho biết OpenAI đang theo đuổi việc xây dựng cơ sở hạ tầng khổng lồ, gồm các khuôn viên trung tâm dữ liệu tầm cỡ gigawatt, với mục tiêu biến trí tuệ nhân tạo "quá rẻ để đo lường". "Một thế giới tràn ngập trí tuệ, mọi người sử dụng nó cho mọi thứ. Đó là điều chúng tôi hướng đến", ông nói.

Ông chủ ChatGPT cũng hình dung tương lai nơi trí tuệ được trao đổi dưới dạng tiện ích cơ bản như nước hoặc điện, phủ khắp thị trường toàn cầu, thậm chí viết lại hoàn toàn quy tắc của nền kinh tế. Tuy nhiên, ông đánh giá việc đạt được kỷ nguyên thịnh vượng này không dễ dàng. Các chỉ số kinh tế truyền thống như GDP có thể sụt giảm trong một "thế giới giảm phát vĩnh viễn", buộc xã hội phải suy nghĩ lại về cách đo lường chất lượng cuộc sống.

Quan điểm của Altman cũng gây lo ngại khi lặp lại bài luận về "Ngày tận thế AI" đang lan truyền của Citrini Research. Trong đó, hãng nghiên cứu cảnh báo về vòng xoáy giảm phát và "GDP ma" (ghost GDP), dẫn đến sự hỗn loạn kinh tế trong vòng 18 tháng.

Cuối năm ngoái, Altman từng khẳng định bản thân không phải là kẻ bi quan về tầm nhìn dài hạn của việc làm, tin nhân loại cuối cùng sẽ phát minh ra các vai trò mới. Tuy nhiên, ông cũng không tô hồng tương lai. "Chỉ vài năm tới thôi, một cuộc điều chỉnh khắc nghiệt sẽ diễn ra, đánh dấu bởi những cuộc tranh luận rất căng thẳng và khó chịu về cách tái định hình xã hội", Altman nhấn mạnh.

Trước đó, ông cũng nhiều lần nhấn mạnh về vai trò của AI trong tương lai việc làm. Nói với WELT cuối năm ngoái, ông dự đoán AI vượt qua trí thông minh của con người vào năm 2030. "Năm 2026, nếu tốc độ tiến bộ không tương đương năm 2024 và 2025, tôi sẽ rất ngạc nhiên. Nghĩa là đến cuối 2026, tôi kỳ vọng các mô hình AI sẽ đạt đến mức mà nếu xuất hiện ngay hôm nay, hẳn sẽ khiến chúng ta sửng sốt", ông nói.

Theo nghiên cứu do Đại học Stanford công bố tháng 8/2025, tính từ cuối 2022, số lượng tin tuyển dụng cho các vị trí cấp thấp giảm 13% do tác động của AI. Nhóm nghiên cứu nhận định đây là sự thay đổi nhanh và rộng, có thể so sánh với làn sóng làm việc từ xa trong đại dịch.

Khảo sát chỉ ra những ngành nghề chịu ảnh hưởng nặng nhất là công việc mang tính lặp lại hoặc dễ tự động hóa như thư ký, trợ lý hành chính. Vị trí có tiềm năng bị AI tác động trong tương lai là lập trình viên cấp thấp và chăm sóc khách hàng. Những công việc này vốn được xem là cánh cửa cho người trẻ tích lũy kinh nghiệm, nhưng nay dần thu hẹp, làm dấy lên lo ngại khi các lãnh đạo cấp cao nghỉ hưu và thiếu đội ngũ kế cận có kinh nghiệm từ vị trí cấp thấp đi lên.

Đức Hiệp (theo Fortune, TechCrunch, WELT)